၁. တၢ်ကတိၤလၢညါ

တကီၢ်ခါတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အဆၢကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် ထီဒါလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢကီၢ်ပ ယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ ဆူညါကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်လၢ ကညီကီၢ်စဲၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤလီၢ်သဝီဖိ တဖၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်ဝဲအကျါတခါမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့လၢ တၢ်လီၢ်သကုၤဆးဒးဃုာ်ဒီးတၢ်ဖီၣ် ပှၤကူပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.  ပယီၤသုးဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ် သဝီဖိအတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ မ့တမ့ၢ် ဖီၣ်တံၢ်ဒူသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်သ့ၣ် တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးဒ်အံၤဝံၤအလီၢ်ခံ KHRG တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါပာ်ဖျါ ထီၣ်ဝဲလၢ ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၤပယွဲအါထီၣ်ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် အၢအၢသီသီတလီၢ်လီၢ် ဒ်အမ့ၢ် တၢ်မၤသံသဝီဖိ, တၢ်မၤပယွဲ နီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤ, တၢ်မၤဆါပယွဲ, တၢ်ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိး, တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး, တၢ်မၤလီၤမၢ်ဆူၣ်ပှၤကူပှၤကညီ, မၢဆူၣ်သဝီဖိကဲပှၤကညီ သဃိးကတီၤ, ဝံပီၤတၤ, လဲၤနဲၣ်ကျဲ, ဒီး မၢဆူၣ်ကဲသုးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤမူၤမူၤနီၢ်နီၢ် ဒီး သူစူးကါဝဲ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်သဝီဖိတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဝဲအံၤ ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဒုးတၢ်ကူၣ်သရံးကျဲတဘိအသိး ပညိၣ်ထီၣ်ဒုး သဝီဖိဒ်သိးကစံၣ်ညီၣ် ဒီး မၤပျံၤမၤဖုးလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢကန့ၢ်ဒိၣ်စိဒီး ပၢဘၣ်ကလုာ်ဒူၣ်ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပယွဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကဲထီၣ်သးတလီၢ်လီၢ်မ့ၢ်လၢ ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်မၤအသးဒီး ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ကြီ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အမ့ၢ်ပှၤလၢအမၤသကိးတၢ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢသ့ၣ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. ညီနုၢ် ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ပညိၣ်ထီဒါပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်အါဒီး လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အလံာ်လဲၢ်တၢ်ဂီၤတၢ်ဖီၣ်လၢ ပယီၤသုး ပာ်ပနီၣ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ် တအိၣ်ဘၣ်အဃိ မ့တမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ်ဖး မ့တမ့ၢ် တဲပယီၤကျိာ်တဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပယွဲလၢအအိၣ် ဒီးတၢ်ရဲၣ်လီၤကျဲၤလီၤပာ်ဝဲဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အနီၢ်ခိ ဒီး နီၢ်သးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အတသံဒီး အိၣ်မူဒံးသ့ၣ်တဖၣ် တူၢ်ဘၣ်နီၢ်ခိ ဒီး နီၢ်သးတၢ်ဆူးတၢ်ဆါ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဂ့ၢ်ကီ ထီရီၤသ့ၣ်တဖၣ်အသိး အဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒ်အမ့ၢ် မိၢ်ပိာ်မုၣ် ဒီး ဖိသၣ်ဆံးသ့ၣ်တဖၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢ အပိာ်ထွဲထီၣ်အခံသ့ၣ် တဖၣ် မ့ၢ်လၢအဟံၣ်ခိၣ်လၢ အလုၢ်အီၣ်လုၢ်အီဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် တအိၣ်လၢၤဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအၢမၤသီသ့ၣ်တဖၣ် အံၤ မၤစှၤလီၤသဝီဖိတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ, တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူ, တၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့, ဆူၣ်ချ့တၢ်အံထွဲကွၢ်ထွဲ ဒီး တၢ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤသဘျ့သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢအပူၤကွံာ်နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် KHRG မၤနီၣ်မၤဃါစ့ၢ်ကီး သုးဖီၣ်စုကဝဲၤအဂၤဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဒီသဒၢကမျၢၢ်သုး (PDF), ကညီဒီက လုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ် (KNLA), သုးခိးကီၢ်ဆၢ မ့တမ့ၢ် ကညီဒီကလုာ်သုးမုၢ်ဒိၣ် (BGF/KNA) ဒီး ဒံၣ်မိၣ်ကရ့ၣ်စံၣ်ကညီ တၢ်ဘၣ်ဘျုးသုးမုၢ် ဒိၣ် (DKBA) တဖၣ် မၤကမၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ ဃုာ်ဒီးတၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ် ပှၤကူပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဒီးတၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်အဂၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်အအိၣ်ဖျါလၢအဖီခိၣ်အသိး သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်န့ၣ် လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် လံာ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲအံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တခီမ့ၢ်ဝဲ ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် သ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ် ပှၤမၤကမၣ်တၢ်ခိၣ်သ့ၣ်လၢ အမၤပယွဲတၢ်လၢကညီကီၢ်စဲၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ အဃိန့ၣ်လီၤ.

လံာ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲအံၤ ဃိထံပာ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်ဃး ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ ဂ့ၢ်ဝီလၢ ကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးဟီၣ်ကဝီၤပူၤ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်လၢအပိာ် ထွဲထီၣ်အခံသ့ၣ်တဖၣ်လၢ (၁၈) လါအတီၢ်ပူၤ စးထီၣ်လၢ လါအီးကထိဘၢၣ် ၂၀၂၄ နံၣ် တုၤလၢ လါမးရှး ၂၀၂၆ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါတဘ့ၣ်အံၤအဂီၢ် KHRG က့ၤကွၢ်ကဒါ လံာ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါ လၢတၢ်ရၤလီၤအီၤမ့ၢ်ဂ့ၤ တရၤလီၤဘၣ်အီၤဒံးသ့ၣ် တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ အိၣ်ဝဲ (၁၃၂) ဘ့ၣ် ဒီး တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ သုးဖီၣ်စုကဝဲၤတြီတံၢ်ဃာ် သဝီဖိအနီၣ်ဂံၢ်အစှၤကတၢၢ် (၅၂၀) ဂၤအတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ ဃုာ်ဒီး ပိာ်မုၣ်, ပိာ်ခွါ, ဖိသၣ် ဒီး ပှၤဖၢစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးအနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးနီၢ် နီၢ်တခီ ကအိၣ်အါန့ၢ်ဒံးတၢ်ပာ်ဖျါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤသ့ မ့ၢ်လၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်အဃိ KHRG မၤနီၣ်မၤဃါ တၢ်ကဲထီၣ်သးခဲလၢာ်လၢ ကညီကီၢ်စဲၣ်ပူၤဒီး မၤလီၤတံၢ်ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်တဂၤစုာ်စုာ်အဂ့ၢ်ခဲလၢာ် တန့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်မၤ နီၣ်မၤဃါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲ သဝီဖိခဲလၢာ် အသးနံၣ်အိၣ်ထဲလဲၣ်ဂ့ၤထဲလဲၣ်ဂ့ၤ မ့တမ့ၢ် မုၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤခွါမ့ၢ်ဂ့ၤ လီၤဆီဒၣ် တၢ် ပှၤပိာ်ခွါသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ ပိာ်ထွဲထီၣ်အခံဃုာ်ဒီး တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ် ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ထီဒါ အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဆိကတၢၢ် လံာ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါတဘ့ၣ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်ဃး ကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ် ကလံၤထံးဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤဒီး တၢ်ဂ့ၢ်ဂံၢ်ထံးအဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါအံၤ ကပာ်ဖျါထီၣ် ဘၣ်ဃး တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်သဝီဖိ အတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံဒီး တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်လၢ ကညီ ကီၢ်စဲၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ အဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကိးန့ၣ်လီၤ. ဝံၤလံာ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲအံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်ဃး တၢ်ကဲထီၣ်သး တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ အပိာ်ထွဲထီၣ်ခံတဖၣ်ဒီး တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢ အိၣ်ထီဃာ်အသးလၢ ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်အနီၢ်ကစၢ်, အဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး ပှၤတဝၢတူၢ်ဘၣ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်, ဃုာ်ဒီးသဝီဖိသူအတၢ်သ့တၢ်ဘၣ် ခီၣ်ဆၢတၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢခံကတၢၢ် လံာ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါတဘ့ၣ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်ဃး သဲစးတၢ်ပဲာ်ထံနီၤဖးဘၣ်ဃး တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် လၢတၢ်မၤနီၣ်မၤဃါအီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢ အဘၣ်ထွဲသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

၂. တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအဂ့ၢ်

လၢအပူၤကွံာ်အနံၣ် (၇၀) ဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤ ပယီၤသုးတဖၣ် ဆီၣ်တံၢ်မၤနၢၤလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိဒီး မၤပယွဲတ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်အခွဲးအယာ် သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ထီၣ်ဒုးထီဒါသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ခီဖျိတၢ်ရၤလီၤသူ ‘တဲာ်လွံၢ်တဲာ်’ တၢ်ကူၣ်တရံးရဲၣ်ကျဲၤခိၣ်  သ့ၣ်တခါအံၤ အိၣ်ဒီးအကျိၤအကျဲလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအဃိန့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်အူကိၢ်သွၣ်ကျဲသနူဝဲအံၤ အတၢ်ပညိၣ်မ့ၢ်ဒ်သိးဒီး ကဒီၣ်တဲာ် ကွံာ်လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်အီၣ်တၢ်အီ, ကျိၣ်စ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ, ပ့ၣ်ဆှါတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤခူသူၣ်ဒီး တၢ်ထၢသုး အကျဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးထံၣ်ဝဲ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢ အမ့ၢ်တၢ်တမံၤဃီဒ် သိးသိးဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပညိၣ်မၤခီၣ်ဆၢဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒ်တၢ်ကူၣ်တရံး ရဲၣ်ကျဲၤခိၣ်သ့ၣ် အိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတခီ ကဲထီၣ်သးအါဒၣ်တၢ်တက့ၢ်လၢ ခိခိၣ်ဒူသဝီဟီၣ်ကဝီၤ တဖၣ်အပူၤ မ့ၢ်လၢ ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ပာ်ပနီၣ်ဝဲတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢ အမ့ၢ် ‘ဟီၣ်ကဝီၤသူ’ အဃိ အဝဲသ့ၣ်ပာ်ပှၤလၢ အအိၣ်ဆိးဖဲ တၢ်ပာ် ပနီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤသူပူၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အမ့ၢ်ပှၤလၢအပၣ်ဃုာ်ပၣ်ဂီၢ် မ့တမ့ၢ် ပှၤလၢအဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလီၢ်က ဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ် ကရၢသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ပညိၣ်ထီဒါဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်မ့ဘိး ဘၣ်ရၤလီၤဝဲလၢ တၢ်ကူၣ်တရံးရဲၣ်ကျဲၤခိၣ်သ့ၣ်ဝဲအံၤ မ့ၢ်တၢ်မၤထီဒါသုးဖီၣ်စုကဝဲၤအဂီၢ်ဘၣ်ဆၣ် ကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် လၢအဟဲကဲထီၣ်သးခီဖျိ တၢ်ကူၣ်တရံးရဲၣ်ကျဲၤခိၣ်သ့ၣ်ဝဲအံၤအဃိတဖၣ်အကျါ ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ်ဒီး တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်လီၢ် ကဝီၤသဝီဖိတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ကဲထီၣ်သးလၢ တၢ်လီၢ်သကုၤဆးဒးန့ၣ်လီၤ.[1]

စးထီၣ်လၢ ၂၀၂၁ နံၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤဟံးန့ၢ်ဆူၣ် ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤအလီၢ်ခံ ကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်ပှၤအနီၣ်ဂံၢ် ဟဲအါထီၣ် ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်ချ့သဒံးန့ၣ်လီၤ.  ဖဲလါအီကူး ၁၀ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤဒီတဘ့ၣ်အပူၤ ပယီၤသုးဖီၣ်ဒုးဃာ်ပှၤလၢဃိာ်ပူၤ ဒ်အဝဲ သ့ၣ်ဃိာ်ကျိၤကျဲအိၣ်ပာ်လီၤသးအသိး ပှၤနီၣ်ဂံၢ်ခဲလၢာ်အိၣ် (၂၂,၅၁၀) ဂၤအကျါ ပၣ်ဃုာ်ပှၤလၢအအိၣ်ဖဲ ကညီကီၢ်စဲၣ်, တ လၢၤကီၢ်စဲၣ်, ပကိကီၢ်ခီဒီး တနီသရံၣ်ကီၢ်ခီလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးနီၤဖးလီၤဟီၣ်ကဝီၤဆၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အစှၤကတၢၢ် (၃,၉၈၈) ဂၤန့ၣ်လီၤ.[2] တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ ကဲထီၣ်သးလၢတၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲး မ့တမ့ၢ် လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် ကိးဆၢက တီၢ်ဒဲးသ့ဖဲသဝီဖိမ့သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲ ကီၢ်ပယီၤသုးလၢကျဲမ့ၢ်ဂ့ၤ, လၢသဝီပူၤဖဲတၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံဒီး အဒိၣ်အအါ ဖဲတၢ်သမံ သမိးတြဲၤအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ်ဂ့ၤ အဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်သမံသမိးတြဲၤအလီၢ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ပညိၣ်ထီဒါ လီၢ်ကဝီၤကလုာ်ဒူၣ်ဖိဒီး ပာ်မၤအသးဟ့ၣ်ထီၣ်ကြီတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ အဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ခီဖျိလၢပှၤနီသိလ့ၣ် လ့ၣ်ယီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အလံာ်အုၣ်သးတအိၣ်ဘၣ် မ့တမ့ၢ် သဝီဖိတဖၣ်အထံဖိကီၢ်ဖိ လံာ်အုၣ်သးတအိၣ်ဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအိၣ်လၢ ခိခိၣ်ဒူသဝီလၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံး ဟီၣ်ကဝီၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ် လဲၤမၤလံာ်အုၣ် သးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤတတုၤဘၣ် ခီဖျိလၢတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤယံၤ, တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ကဲထီၣ်ယံာ်ထၢ, တၢ်မၤပယွဲ, တၢ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိး, တၢ်သ ဘံၣ်သဘုၣ်, ကျိၣ်စ့ဒီး ကျိာ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အဃိန့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢ အတဲ မ့တမ့ၢ် ကွဲးပယီၤကျိာ် မ့တဘၣ် ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်မၤတမုာ်တလၤအဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အါလီၤဆီ မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ကလုာ်ဒူၣ်ဖိဟဲလၢခိခိၣ်ဒူသဝီ ‘ဟီၣ်ကဝီၤသူ’ တၢ်လီၢ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၢ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံတခီမ့ၢ်ဝဲ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ကညီသးစၢ်ပိာ်ခွါလၢ ဟီၣ်ကဝီၤသူပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢ အမ့ၢ်လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ဖိ မ့တမ့ၢ် ကဲပ့ၢ် ဆှါဟ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ လီၢ်ကဝီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်မၤပယွဲတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တလဲၤအသးဒ် သဲစးအကျိၤကျဲအိၣ်ပာ်လီၤသးအသိးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်သဝီဖိ တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ကဲထီၣ်သးဝံၤအလီၢ်ခံ အဝဲသ့ၣ်ပညိၣ်မၤပယွဲသမံသမိးလီၢ်ကဝီၤ သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢတၢ်သမံသမိးတြဲၤလီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ မ့တမ့ၢ် လၢတၢ်လီၢ်ခံတီၤတတီၤလၢ အဆှၢပာ်ဖှိၣ်ပှၤလၢအဖီၣ်ဃာ်ဝဲသ့ၣ်တ ဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ မ့ၢ်တၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ညီနုၢ်မၤအၢမၤသီ သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤမ့ၢ်ဂ့ၤဒီး လၢတၢ်စံးတၢ်ကတိၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, တၢ်မၤဆါပယွဲ, တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး ဒီး တၢ်ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးအဂၤတဖၣ်အိၣ်ဒ်အမ့ၢ် ကီၢ်ပ ယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၤသံသဝီဖိ, မၢသဝီဖိကဲသဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢ, ဝံပီၤတၤဒီး ကဲပှၤနဲၣ်ကျဲ, မၤလီၤမၢ်ဆူၣ် မ့တမ့ၢ် မၢဆူၣ်သဝီဖိကဲသုးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢအဘၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဒုးဃာ်လီၢ်ဆၢကတီၢ်ယံာ်သ့ၣ်တဖၣ် ညီနုၢ်အဝဲသ့ၣ် ဘၣ် အိၣ်လၢတၢ်လီၢ်နးနးကျံာ်ကျံာ်အလီၢ် လၢအတတုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးဒ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်သဲစးပာ်ပနီၣ်အပတီၢ်အသိးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢ န့ၣ်အမဲာ်ညါ ပှၤလၢကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်ဒုးဃာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တဒိးန့ၢ်ဘၣ်ပီၢ်ရီ မ့တမ့ၢ် သဲစးတၢ်မၤစၢၤဘၣ် ဒီး ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်မၤပယွဲနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤ ဒီး တၢ်မၤအၢမၤသီအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢတၢ်ဖီၣ်တံၢ်ဒီး ဒုးဃာ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကဲထီၣ်သးလၢတၢ်သိၣ်တၢ်သီချၢအဃိ တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ဆူညါအံၤ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်လၢ လီၢ်ကဝီၤ သဝီဖိသ့ၣ် တဖၣ်အဂီၢ် ဒ်အမ့ၢ် တၢ်မၤသံမၤဝီဒီး တၢ်မၤလီၤမၢ်ဆူၣ်ပှၤကူပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

၃. တၢ်ကဲထီၣ်သးနီၢ်ကီၢ်အဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်

၃.၁. တၢ်ဖီၣ်ဃာ်သဝီဖိဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်မၤပယွဲလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံသ့ၣ်တဖၣ်

စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်လၢ အနံၣ် (၇၀) ဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤ KHRG တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါဘၣ်ဃး လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအတၢ်လဲၤခီဖျိဒီး တၢ်အုၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ သုးဖီၣ်စုကဝဲၤ လီၤဆီဒၣ်တၢ်ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် တြီတံၢ်ဃာ်သဝီဖိတၢ်အိၣ်မူ ဟူးဂဲၤသဘျ့ဒီး ဖီၣ်ဃာ်သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဲထီၣ်သးလၢတၢ်လီၢ်သကုၤဆးဒးန့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်မၤပယွဲပှၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်အဒိၣ်အမုၢ် လၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်ဝဲအကျါတခါန့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဂၤဂ့ၤတဂၤဂ့ၤ အသးနံၣ်ထဲလဲၣ်ဂ့ၤထဲလဲၣ်ဂ့ၤ ဒီး မုၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤခွါမ့ၢ်ဂ့ၤ, လီၤဆီဒၣ်တၢ်သဝီဖိပိာ်ခွါ ဒီး ပှၤလၢအတဲ ပယီၤကျိၣ်တဘၣ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ပယီၤသုးတဖၣ်ပညိၣ်ဖီၣ်အဝဲသ့ၣ်သ့န့ၣ်လီၤ.[3] ဖဲလၢသဝီပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤဒီး ဖဲလၢကီၢ်ပယီၤ သုးသ့ၣ်တဖၣ် ဟူးဂဲၤဟဲထီၣ်ဒုးတၢ်အဆၢကတီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ တဘျီလၢ်လၢ်ဖဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီးကီၢ်ပယီၤသုး လၢသဝီပူၤလံန့ၣ် တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ ကဲထီၣ်သးသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် လံာ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါပာ်ဖျါ ထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဖဲ ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်သမံသမိးတြဲၤလီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပယွဲလၢအကဲထီၣ် သးဖဲ   တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဝံၤအလီၢ်ခံတဖၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီးတၢ်ဖီၣ်တံၢ်ဃာ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ဒုးဃာ်ပှၤလၢ တၢ်ဆၢ ကတီၢ်တတဲၢ်တတီၤ, တၢ်မၤလီၤမၢ်ဆူၣ်ပှၤကူပှၤကညီ, တၢ်မၢဆူၣ်ကဲသဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢ, နဲၣ်ကျဲ, ဝံတၢ်ယိာ်တၢ်, တၢ်မၤဆါနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤ,  တၢ်မၤပယွဲ, တၢ်ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိး, တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးဒီး တၢ်မၤသံပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကဲထီၣ်သးတလီၢ်လီၢ်ဘၣ် ဆၣ် တၢ်ဟံးထီၣ်ဂ့ၢ်ဝီကျိၤကျဲလၢတၢ်တီတၢ်တြၢ်ဂီၢ် တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးမၤပယွဲထီဒါ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ် တဖၣ်အံၤ ဒ်တၢ်ဒုစုကဝဲၤတခါအသိး ခီဖျိဟံန့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢသဝီဖိအအိၣ် ဘၣ်ဃးလီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢ အဂ့ၢ်အကျိၤဒီး ဖၢနုာ်လီၤတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးလၢ သဝီဖိအပူၤ ဒ်သိးကမၤန့ၢ်ပၢလဲၢ်ထီၣ်ဘၣ် ကလုာ်ဒူၣ်ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ စံၣ်ညီၣ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီးကမျၢၢ် မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ် ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ကြီ လီၢ်က ဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အဘၣ်ထွဲဘၣ်ဃး  မ့တမ့ၢ် ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢသ့ၣ်တဖၣ် လၢအတ အိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်သးနီတမံၤဘၣ် မ့တမ့ၢ် တဟံးထီၣ်ဂ့ၢ်ဝီဒ်ကွီၢ်ဘျီၣ်အကျိၤအကျဲအိၣ်သိးဘၣ် န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပယွဲထီရီၤသ့ၣ်တ ဖၣ်ဒီး တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးလၢကဘၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဖုးဒီး ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် အိၣ်သံဃာ်အသးလၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢ ခိခိၣ် ဒူသဝီသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပယွဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ညီနုၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်လၢ အအိၣ်မူဒံးသ့ၣ်တဖၣ် အနီၢ်ကစၢ်, အဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး ပှၤတဝၢပူၤလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်  အနီၢ်ခိ, နီၢ်သးဒီး ပှၤတဝၢတၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၤဘၣ် ယိၣ်လၢ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဒီး တၢ်မၤပယွဲလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အဃိ ကဲထီၣ်တၢ်တြီမၤ တံာ်တာ်လၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဟးထီၣ်က့ၤလီၤသဘျ့ဘၣ်လၢ တနံၤဘၣ်တနံၤအတၢ်လိၣ်ဘၣ်တဖၣ် ဒီး တၢ်ဒိး န့ၢ်ဘၣ်တၢ်အံထွဲကွၢ်ထွဲ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဒ်အမ့ၢ် တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့, တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူ, ဆူၣ်ချ့တၢ်အံထွဲကွၢ်ထွဲ, တၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤဒီး တၢ်အိၣ်မူတီၤပတီၢ်လၢအဂ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါအကူာ်ဝဲအံၤ ကပာ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်ဃး တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်တဖၣ်လၢ အကဲထီၣ်ညီနုၢ်အသးတလီၢ်လီၢ်ဖဲ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်န့ၢ်ဆူၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ ကဲထီၣ်သးဝံၤအလီၢ်ခံအခါ ဒ်အမ့ၢ် တၢ်မၤဆါပယွဲနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤ, တၢ်မၤသံမၤဝီ, တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး, တၢ်ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိး, တၢ်မၢဆူၣ်မၤတၢ်လၢအဘူးလဲတအိၣ်, တၢ်မၢကဲသဃိးကတီၤလၢသုးတၢ် ဒီသဒၢလီၤသးအဂီၢ်, တၢ်မၤလီၤမၢ်ဆူၣ်ပှၤကူပှၤကညီဒီး တၢ်ထၢဆူၣ်သုးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

(က) နီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤတၢ်မၤဆါပယွဲ ဒီး တၢ်မၤသံမၤဝီ

ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်သဝီဖိအတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဝံၤအလီၢ်ခံ အဝဲသ့ၣ် မၤဆါပယွဲဒီး မၤသံမၤဝီလီၢ် ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒ်သုးပီးလီတခါအသိး ဒီး ဖၢနုာ်လီၤဝဲတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးဒီး စံၣ်ညီၣ်ပှၤတဝၢဒီကမျၢၢ်  ဒ်သိးကတွံၢ်နုာ် လီၤကလုာ်ဒူၣ်ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢ အတၢ်ပၢဖီလာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအတၢ်အုၣ်သးတဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်မ့ထံၣ်ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီး ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤ သဘျ့ဒီး ညီနုၢ်ပိာ်ထွဲထီၣ်အခံဃုာ်ဒီး တၢ်မၤဆါပယွဲ, တၢ်မၤဆါက့ၢ်ဂီၤအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်သံတၢ်ပှၢ်သ့ၣ် တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.[4] တၢ်ကဲထီၣ်သးအကျဲတခါလၢ အဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဝဲ ဖဲကီၢ်ပ ယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ထီၣ်ဒုးတပျုၢ်တပျီၤဟဲဘူးထီၣ် မ့တမ့ၢ် ဟဲနုာ်လီၤဆူၣ်လၢ လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢတၢ်ပၢ ဟီၣ်ကဝီၤပူၤအခါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢကီၢ်ပယီၤသုးဟဲထီၣ်အဃိ ညီနုၢ်တၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢသုးသ့ၣ် တဖၣ်ဝံၤ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ပညိၣ်ဒီးဖီၣ်ဒုးဃာ်သဝီဖိ ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ကြီသဝီဖိလၢ အတၢ်ဆဲးကျိးဘၣ်ထွဲဒီးလီၢ်ကဝီၤ ပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢသုးသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အဃိ ဒီး မၤဆါပယွဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤ မ့တမ့ၢ် မၤသံအဝဲသ့ၣ် ဒ်တၢ်စံၣ် ညီၣ်အကျိၤကျဲတခါအသိး အိၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. ညီနုၢ်တၢ်ကဲထီၣ်သးအဂၤတခါမ့ၢ်ဝဲဖဲ ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်သမံသမိးတြဲၤအလီၢ် သ့ၣ်တဖၣ် ပညိၣ်ဃာ်ဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ လီၤဆီဒၣ်တၢ်ကလုာ်ဒူၣ်ဖိလၢအတဲပယီၤကျိာ်တဘၣ် မ့တမ့ၢ် ကီၢ်ပယီၤထံဖိကီၢ်ဖိလၢ လံာ်အုၣ်သးတအိၣ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်ကျိၤကျဲလီၤပလိာ်အသးတဖၣ်လၢ အမၤအါထီၣ်တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်လီၢ် ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အတၢ်ဆဲးကျိးဘၣ်ထွဲအိၣ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢသုးသ့ၣ်တဖၣ်, ဖီၣ်ဒုးဃာ်ဒီး မၤဆါ ပယွဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ အနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလိၤလိၤဝဲအံၤ မ့ၢ်တၢ်ပာ်မၤသး ဒီးဟ့ၣ်ထီၣ်ကြီတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒ်သိး ကဖီၣ်တံၢ်ဒီး တြီဃာ်သဝီဖိတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့လၢ အကဲထီၣ်သးတလီၢ်လီၢ် လၢတၢ်လီၢ် သကုၤဆးဒးအပူၤ, မ့ၢ်တၢ်လၢအဒုးအါထီၣ်တၢ်မၤဆါပယွဲ, တၢ်မၤဆါနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤကျိၤကျဲအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်မၤသံမၤဝီတၢ် လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်သဝီဖိပိာ်ထွဲထီၣ်အခံဒီး တၢ်မၤသံမၤဝီကဲထီၣ်သးအဒိတခါဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၂ သီ ဒီး ၃ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်ဖဲ ဝ့ၢ်ထူကရူၢ်, ဒီၣ်ဖါခိၣ်ကီၢ်ဆၣ်, တီအူကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးဖိကအိၣ် (၈၀) ဂၤဃၣ်ဃၣ် ဖီၣ်တံၢ်ဃာ် ရှအ--- ဒီး ရှဘ--- သဝီဖိအစှၤကတတၢၢ် (၆) ဂၤဝံၤ မၤသံကွံာ်ဝဲဒၣ်သဝီဖိလၢ အဖီၣ်ဃာ်ဝဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအကျါ (၄) ဂၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးတခါအံၤမ့ၢ်ဖဲ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဟူးဂဲၤဟးဝ့ၤဝီၤနုာ်လီၤလၢ ဝ့ၢ်ထူကရူၢ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤအခါန့ၣ်လီၤ. ဖဲကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဟူးဂဲၤဝဲအဆၢကတီၢ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤ PDF ပဝၤနံၤသုးဒ့ဖဲ ပှၤတဝၢပူၤအဃိ တၢ်ဒုးကဲထီၣ်သးလၢပှၤခံဖုအံၤအဘၢၣ်စၢၤ (၂) ဘျီန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဒုးကဲထီၣ်တၢတဘျီဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၂ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်ဝံၤ ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဖီၣ်ဒီးမၤသံကွံာ် ရှအ--- သဝီသးပှၢ် စီၤ ယ---- ခီဖျိပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်သဝီသးပှၢ်လၢ အမၤစၢၤလီၢ်ကဝီၤ PDF အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးဝံၤလၢခံတနံၤ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၃ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်အနံၤန့ၣ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်ကဒီးအသီ တဘျီဝံၤ ဖီၣ်န့ၢ်အါထီၣ်ဝဲသဝီဖိအစှၤကတၢၢ် (၅) ဂၤ, ဒီး လၢခံမၤသံကွံာ်ဝဲ (၃) ဂၤ န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်ဒီး မၤသံကွံာ်စ့ၢ်ကီး PDF သုးဖိ (၇) ဂၤန့ၣ်လီၤ.[5]

တၢ်ကဲထီၣ်သးဘၣ်ဃး   ကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ် သဝီဖိတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဝံၤ မၤဆါပယွဲနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤကဲထီၣ်သးအဒိ တခါဖဲ လါယူၤ ၁၅ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုး ခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ် (ခမရ) နီၣ်ဂံၢ် (၂၂၄ ဒီး ၃၅၈) ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးဒီး အဂၢၤကီၢ်သုးတဖၣ် ဖီၣ်တံၢ် ယဆ--- သဝီဖိ လၢအမံၤမ့ၢ် ည--- တဂၤအံၤ ဒ်သိးကဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဘၣ်ဃး လီၢ်ကဝီၤ ပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢတဖၣ်အဂီၢ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်တၢ်သမံသမိးတြဲၤတတီၤ ဆီလီၤအသးဖဲ ရှဒ--- ဟီၣ်ကဝီၤ, လၢၢ်ကဆီကီၢ် ဆၣ်, ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ည---လဲၤလၢတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ်ဝံၤ ဟဲက့ၤဆူအဟံၣ်လၢ ရှဒ--- သဝီ လၢကျဲကဘၣ်ဖဲ ဟါလီၤခီ ၁း၀၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးဖိလၢအအိၣ်ဖဲ တၢ်သမံသမိးတြဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်အီၤဝံၤဒီး မၤဆါ ပယွဲအီၤဒီး သမံသမိးအီၤန့ၣ်လီၤ. ည--- တိၢ်နီၣ်ဝဲ ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအတၢ်ကတိၤလၢ အသံကွၢ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒ်အံၤ “နလဲၤဖဲလဲၣ်. နလဲၤမၤတၢ်မနုၤလဲၣ်. နဟဲက့ၤလၢကျဲ မ့ၢ်နထံၣ်ဘၣ်သုးတဖုဖုဒ်အမ့ၢ် PDF မ့တမ့ၢ် KNLA သုးစ့ၢ်ဧါ. အဝဲသ့ၣ်မၤ တၢ်မနုၤလဲၣ် ဒီး အဝဲသ့ၣ်အီၣ်ဘၣ်မ့ၤစ့ၢ်ဧါ.” အဝဲစံးဆၢဝဲလၢတသ့ၣ်ညါဝဲဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ စၢတံၢ်ဃာ် အစုလၢလီၢ်ခံဒီး မၢအမံနီၤကြၢ်လီၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်လိၤကျဲမုၢ်ကပၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ယီၢ်တံၢ်လီၤ ည--- အယီၢ်ဒ့ဒီး အခိၣ်သၣ်ဃံဒီး သုးခီၣ်ဖံးဘိးဒီး တီၢ်အခံကိၢ်ဒီး ဝၣ်ကုးန့ၣ်လီၤ. ဝံၤအဝဲသ့ၣ်ဃိကွၢ် ည--- အထၢၣ် ဒီး ဟံဆူၣ်ကွံာ် ည--- အစ့ ၁၅၀,၀၀၀ ကၠးန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မၢအမံနီၤကြၢ်လီၤလၢဟီၣ်ခိၣ်လိၤကျဲကပၤတုၤလီၤလၢ ဟါလီၤခီ ၃း၀၀ နၣ်ရံၣ်ဝံၤ ပျၢ်လီၤကွံာ်နီၤန့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီသးပှၢ် တဲလီၤတံၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲလၢ ည--- အတၢ်ဘၣ်ထွဲဒီးသုးတအိၣ်နီဖုဘၣ်ဒီး အဝဲ ဟဲလၢကက့ၤအိၣ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးဝံၤအလီၢ်ခံ ည--- ဟးထီၣ်လၢဟံၣ်ချၢတဘူၣ်လၢၤဘၣ်, တုၤဒၣ် လဲာ် အဝဲလဲၤဒိးကူစါယါဘျါသးတဘူၣ်ဘၣ်အဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဆူၣ်ချ့ပှၤမၤတၢ်ဖိတဂၤ ဘၣ်ဟဲကူစါယါဘျါန့ၢ်က့ၤအီၤ အ တၢ်ပူၤလီၢ်လၢအဟံၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်မၤအသးဃုထီၣ်ကြီတၢ်ဂ့ၢ် ဒီးပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်လၢ အတၢ်စဲးကျိးဘၣ်ထွဲအိၣ် ဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢသုးသ့ၣ်တဖၣ် တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ KHRG မၤနီၣ်မၤဃါန့ၢ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ကဲထီၣ်သးတဖၣ် ဘၣ်ဃး ကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်ဒုးဃာ်သဝီဖိဒ်စုကဝဲၤပီးလီတခါ ဒ်သိးအတၢ်ထုးဂံၢ်ထုးဘါလၢကပၢဘၣ်ဒီး ရၤလီၤဘၣ်တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး လၢသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကျါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးအဒိတခါဖဲ လါယူၤလံ ၁၅ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ် ဘၣ်ဖဲကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ် တဖၣ်ဟဲထီၣ်ဒုးတၢ်ဖဲ ရှဃ--- ဟီၣ်ကဝီၤ, တနီသရံၣ်ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်ဝဲ ရှဃ--- သဝီဖိ စီၤထ--- ဖဲအဃုအီၣ်ညၣ်လၢအကျိးပူၤအဆၢကတီၢ်ဒီး လၢတၢ်တပာ်သူၣ်ပာ်သးဘၣ်အပူၤ အဝဲ ထံၣ်ပယီၤသုးတဖၣ် ဟဲတုၤဘူးလၢအအိၣ်လံန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဖီၣ်အီၤမ့ၢ်လၢ အကွၢ်ဘၣ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် အဃိဒီး ပယီၤသုးဖိတဂၤမၤဒၢၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်ဒုးဃာ်အီၤ (၂) လါဘၣ်ဆၣ် တၢ်ဟံးထီၣ်ဂ့ၢ်ဝီကျိၤကျဲ လၢ တၢ်တီတၢ်တြၢ်အဂီၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. စီၤထ--- စံးဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးခိၣ်တဂၤတဲအီၤလၢ “နကွၢ်ပှၤအဃိ ပဖီၣ်နၤ. ပန့ၢ် ဘၣ်တၢ်ပျဲလၢမၤသံ ရှဃ--- ဒီး ယန--- သဝီဖိတဖၣ်န့ၢ်လံ. ယမၤသံနၤန့ၢ်လီၤ. ယတမၤနၤတၢ်နီတမံၤဘၣ်. ပစၢတံၢ်ဃာ်နၤလၢ ပျံၤအံၤမ့ၢ်ဒ်သိးဒီး နဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးသုတန့ၢ်တဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”  ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ် ပျၢ်လီၤကွံာ် စီၤ ထ--- အံၤဖဲ လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်အနံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲတၢ်ကမၣ်တအိၣ်ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ဆီၣ်သနံးအီၤလၢ ကဘၣ်ဃ့ဝံသးစူၤဝဲ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် အံၤ ဒီး ဃ့သကွံာ်ကညးအဝဲသ့ၣ်လၢ ကပျၢ်ဘၣ်အတၢ်ကမၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တနံၤဃီဃီန့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်ဒီးမၤသံ စ့ၢ်ကီးသဝီဖိအဂၤ အစှၤကတၢၢ် (၂) ဂၤလၢအမ့ၢ် စီၤဖ--- ဒီး စီၤပၠ--- ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟးထီၣ်လၢသဝီချၢလဲၤပှ့ၤကသံၣ်လၢ အဖိ ဆိးက့ဂီၢ်အခါန့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဘံၣ်ဘၢဖိတဖၣ် ထံၣ်အဝဲသ့ၣ်အစိၣ်လၢအခိၣ်သၣ်ဃံတအိၣ်လၢၤဘၣ် ဖဲတၢ်လီၢ်လၢအ ဘူးဒီးသဝီန့ၣ်လီၤ.

(ခ) တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးဒီး တၢ်ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိးတၢ်

ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၤပျံၤမၤဖုးဒီး ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိးလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒ်သုးစုကဝဲၤတခါအသိးလၢ ကဖၢနုာ်လီၤ တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးဒီး ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်သဝီဖိတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးဟီၣ်ကဝီၤပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဃ့ဆူၣ် ဃ့စိးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ပညိၣ်ထီဒါဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢ ခိခိၣ်ဒူသဝီသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အစံးကတိၤပယီၤကျိာ်တဘၣ်ဒီး လံာ်အုၣ်သး လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးပာ်ပနီၣ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်တအိၣ်ဘၣ် မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အိၣ်လၢခိခိၣ်ဒူသဝီ ကလုာ်ဒူၣ်ပှၤပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢ ဟီၣ်ကဝီၤပူၤအဃိ ကလဲၤမၤန့ၢ်ဝဲလံာ်အုၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ် တမ့ၢ်တၢ်ညီတၢ်ဘှါဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.[6] မ့မ့ၢ်တခီ အဝဲသ့ၣ် မၤန့ၢ်ဝဲလံာ်အုၣ်သးလၢ လီၢ်ကဝီၤပှၤန့ၢ်စိန့ၢ်ကမီၤဒ်အမ့ၢ် KNU သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ် တဖၣ်သူဝဲ တၢ်တီခိၣ်ရိၢ်မဲလဲၤသဃဲၤသးကျိၤကျဲလၢ လီၢ်ကဝီၤပူၤဝဲအံၤ ပညိၣ်ကူၣ်တရံးဝဲလၢ ကဃ့ဆူၣ်ဃ့စိးတၢ်လၢ လီၢ်ကဝီၤ သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဖီခိၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ပညိၣ်ကူၣ်တရံးတကလုာ်အံၤ ကဲထီၣ်အသးတလီၢ်လီၢ် ဖဲလၢတၢ်သမံသမိးတြဲၤ လီၢ်မ့ၢ်လၢ သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ်အိၣ်ပတုာ်ဒီး ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်အလံာ်အုၣ်သးန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် သ့ၣ်ညါဆိပာ် ဝဲဒၣ်လၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် အဝဲသ့ၣ်လံာ်လဲၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.  ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် တစံၣ်ညီၣ်သဝီဖိလၢအဖိးသဲစးဒီး လူၤပိာ်မၤထွဲစံၣ်ညီၣ်ပီတ့ကျိၤကျဲဘၣ်အမဲာ်ညါ အဝဲသ့ၣ်ဟးဃုထီၣ်တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ် ကမၣ် မၤပျံၤမၤဖုးသဝီဖိလၢ ကဖၢနုာ်လီၤဝဲလၢဃိာ်ပူၤ မ့တမ့ၢ် မၢဆူၣ်လဲၤကဲသုးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဝံၤအလီၢ်ခံ ကီၢ်ပယီၤ သုးတဖၣ် ဃ့ဆူၣ်သဝီဖိကျိၣ်စ့အါအါဂီၢ်ဂီၢ် လၢသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကထူၣ်ဖျဲးထီၣ်ဘၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးဝဲအံၤ ညီနုၢ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်တဲပျံၤတဲဖုးဒီး နီၢ်ခိတၢ်မၤပယွဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.[7]

တၢ်ကဲထီၣ်သးဘၣ်ဃး တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးကဲထီၣ်အသးအဒိတခါဖဲ လါမးရှး ၅ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ် ဘၣ်ဃးကီၢ်ပယီၤသုး ခီၣ်သုးရ့ၣ် (ခလရ) နီၣ်ဂံၢ် (၂၆၄ ဒီး ၃၄၉) ဒီး ခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ် (ခမရ) နီၣ်ဂံၢ် (၂၀) ဆှၢထီၣ်အ သုးဖိနီၣ်ဂံၢ်ကအိၣ် (၃၀၀) ဂၤဃၣ်ဃၣ်ဟဲထီၣ်ဟူးဂဲၤဝဲလၢ လၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်, ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပ ယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ခးလီၤနါစိၤကျိၤဖးဒိၣ်ဒီး ကဘီယူၤဟဲခးလီၤစ့ၢ်ကီးတၢ်ဖဲ ရှခၠ--- ဒီး ရှဂ--- သဝီ, ရှဂ--- ကရူၢ်ပူၤ, မၤသံသဝီဖိအနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်အစှၤကတၢၢ် (၂၆) ဂၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဃ့ၢ်ကမှံပြံပြါအဆၢကတီၢ် ပယီၤသုးခးသံသဝီဖိ (၅) ဂၤ လၢအမ့ၢ် စီၤ တ---, စီၤသ---, စီၤရ---, အူ အက---- ဒီး ခ--- သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး သဝီဖိဘၣ်ဒိအစှၤကတၢၢ် (၈) ဂၤ န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်သဝီဖိကအိၣ် (၃၀၀) ဂၤဃၣ်ဃၣ်ဒီး တပျဲအဝဲသ့ၣ်ဟးထီၣ်လၢ တၢ်ချၢဘၣ်န့ၣ် လီၤ. ရှခၠ--- သဝီသးပှၢ် အူပ--- လၢ ပယီၤသုးဖီၣ်စ့ၢ်ကီးအီၤတဂၤအံၤ က့ၤဝဲဖျါထီၣ်ကဒါတၢ်ဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, “ယဟးထီၣ်ဝံၤ ယတိနိၣ် (ပယီၤသုးလီၤ. သုးဖိတဂၤ) တဲယၤလၢ ‘လဲၤနီလၢညါ. တဘၣ်ဃ့ၢ်ဖျိးတဂ့ၤ. ယကခးသံနၤ.’ (...) အဝဲတဲကဒီးဝဲ ‘လဲၤ’ ဝံၤဒီး အဝဲပိာ်ယခံဒီးကျိ. ဖဲယလဲၤတုၤဖဲ (တၢ်ပာ်ဖှိၣ်သဝီဖိလၢ အဖီၣ်ဃာ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အလီၢ်) န့ၣ် မၢပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆ့ၣ်နီၤခဲလၢာ် ဒီး မၢဝဲပိာ်ခွါတဖၣ်ကြၢ်လီၤလၢဟီၣ်ခိၣ်လိၤ ဒီး ပာ်ထီၣ်စုလၢခိၣ်ခဲလၢာ်.” အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.  ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တဲပျံၤသဝီ ဖိတဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မ့ဃ့ၢ်ထူၣ်ဖျဲးထီၣ်သးတဂၤဂၤန့ၣ် ကမၤသံဝဲပှၤတဂၤန့ၣ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢ အအိၣ်တ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢတၢ်ဒုးဃာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်အိၣ်ဒီးကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်လၢ သဝီပူၤန့ၣ်လီၤ. ရှဂ--- သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဟ့ၣ်ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ်အံၤစ့ လၢတၢ်ကပျၢ်လီၤက့ၤအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ဒုးဃာ်အဝဲသ့ၣ် စးထီၣ်လၢ လါမးရှး ၅ သီ တုၤလီၤလၢ လါမးရှး ၂၇ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်န့ၣ်လီၤ.[8]

တၢ်ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိးကဲထီၣ်သးအဒိတခါဖဲ လါယူၤလံ ၁၂ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်ဘၣ်ဖဲ ကီၢ်ပယီၤသုးခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ် (ခမရ) နီၣ်ဂံၢ် (၂၀) သုးဖိတဖၣ် ဖီၣ်န့ၢ်သဝီဖိအစှၤကတၢၢ်  (၁၂) ဂၤလၢ အဟးထီၣ်က့ၤလီၤလၢအတၢ်ဖံးမၤအီၣ်အဂီၢ်ဖဲ ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်သမံသမိး တြဲၤလၢအဆီလီၤအသးဖဲ ကၠဲၣ်တူၤယွ့တိၤကျဲမုၢ်လါလၢ အလဲၤဆူချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ဝ့ၢ်ပူၤတဘိအံၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ် အီၤ (၁၂) ဂၤအကျါတဂၤမ့ၢ် စီၤ န--- (၃၁ နံၣ်) အိၣ်လၢ ရှဧ--- သဝီ, ရှသ--- ကရူၢ်, ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်, ချၢၢ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ပူၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဟံဆူၣ်ကွံာ် စီၤ န--- အသိလ့ၣ်ယီၢ်, ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်အီၤဒီး ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်အီၤလၢအသိ လ့ၣ်ယီၢ်လံာ်လဲၢ်တအိၣ်ဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးတၢ်ကပျၢ်လီၤက့ၤအီၤအဂီၢ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိဘၣ်ဟ့ၣ်ကီၢ်ပယီၤသုးဖိ စ့ကလီၢ်သၢ ဆံ (၃,၀၀၀,၀၀၀) ကၠး ဖဲတၢ်ဒုးဃာ်လီၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိးကဲထီၣ်သးအဂၤတခါဖဲ လါယူၤလံ ၂၀၂၅ နံၣ် ဖဲရှက--- သဝီဖိတဂၤ လဲၤတၢ်က့ၤတၢ်ဖဲ ရှလ--- ဟီၣ်ကဝီၤ, ထီတထူၣ်ကီၢ်ဆၣ်, တီအူကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤ စိာ်တီဆှၢဝဲကသံၣ်ကသီလၢအပှ့ၤဝဲလၢ တီအူဝ့ၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲလဲၤတုၤဝဲ ဖဲကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်ထၢတၢ်ခိတၢ်သွဲတြဲၤဖဲ ဘယါခၠ့ၤယၤတၢ်လီၢ်လၢအအိၣ်ဖဲ ဒီၣ်ဖါခိၣ်ကျဲတၢ်လီၢ်တတီၤအံၤအခါ သုးဖိသ့ၣ် တဖၣ် ကိးပတုာ်အီၤလၢစိာ်ကသံၣ်အဃိ အဝဲသ့ၣ်ဟံဆူၣ်ကွံာ်အကသံၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ်ဒီး တဲပျံၤအီၤလၢကဖၢနုာ်လီၤအီၤလၢ ဃိာ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဃ့အီၤစ့ကလီၢ်သၢကယၤ (၃၀,၀၀၀,၀၀၀) ကၠး ဒ်သိးသုတလီၤဘၣ်လၢဃိာ်ပူၤ တဂ့ၤအဂီၢ်ဒီး အဝဲဟ့ၣ်ဝဲတၢ်ဃ့ဆူၣ်စ့ဝဲအံၤအဃိ အဒ့ၣ်ထီၣ်ကမၢ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအဘၣ်ဘျးလိာ်သးဒီး တၢ်ဃ့ ဆူၣ်ဃ့စိးအဂ့ၢ်ဝဲအံၤန့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် တြီတံၢ်ဃာ်တ့ၢ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢ ကသံၣ်ကသီ, သိအီၣ်, စဲးဖီ ကဟၣ်သိဒီး ဟုသးသ့ၣ်တဖၣ်ဆူ ခိခိၣ်ဒူသဝီဟီၣ်ကဝီၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒ် ‘တဲာ်လွံၢ်တဲာ်တၢ်ကူၣ်တရံးကျဲ’ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအိၣ် ဝဲအသိးအဃိ တၢ်အံၤကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူဒီး တၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဆူၣ်ချ့ တၢ်အံထွဲကွၢ်ထွဲသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.[9]

(ဂ) တၢ်မၢဆူၣ်သဝီဖိကဲသဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢ, ပှၤဝံတၢ်ယိာ်တၢ်ဖိ ဒီး ပှၤနဲၣ်ကျဲ

ကီၢ်ပယီၤသုးမၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤမၤပယွဲ ပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ယံာ်ယံာ်ထၢထၢအဂၤတဖၣ်ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်ဆူၣ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိဒီး မၢအဝဲသ့ၣ်ကဲ သဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢလၢ သုးတၢ်ဒီသဒၢလီၤသးဂီၢ်, မၢကဲပှၤဝံတၢ်ယိာ်တၢ်ဖိဒီး ပှၤနဲၣ်ကျဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒ်သုးကျဲကူၣ်တရံးကျဲတဘိအသိး လၢကမၤလဲၢ်ထီၣ်အတၢ်ပၢလၢ ကလုာ်ဒူၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.[10] တၢ်ကဲထီၣ်သးအဒိ အါကတၢၢ်တဖၣ်အကျါမ့ၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ် တချုးဖီၣ်တံၢ်ဃာ်သဝီဖိဒံးဘၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်နုာ်လီၤလၢသဝီပူၤဒီး ဆီလီၤအသုး ကလၢၤတစိၢ်တလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဝံၤအဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်သဝီဖိ ပိာ်မုၣ်, ပိာ်ခွါ, ဖိဒံဖိသၣ်, သူၣ်က့သးပှၢ်ဒီး ပှၤဖၢစၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် န့ၣ်လီၤ. ဝံၤအလီၢ်ခံ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မၢဆူၣ်သဝီဖိတဖၣ်လဲၤပိာ်အခံ မ့တမ့ၢ် ဟးလၢသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် အမဲာ်ညါန့ၣ် လီၤ. တၢ်မၤပယွဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် ကဲထီၣ်အသးလၢ သုးခံဖုလၢာ်တၢ်ပၢသဃဲၤဟီၣ်ကဝီၤပူၤ လၢအမ့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် သူသဝီဖိဒ်သဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢလီၤသးအဂီၢ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်လဲၤနုာ်လီၤဟူးဂဲၤဝဲဖဲ တၢ်လီၢ်လၢတၢ်ပၢ သဃဲၤလီၢ် မ့တမ့ၢ် KNU တၢ်ပၢဟီၣ်ကဝီၤပူၤအခါ မ့ၢ်ဒ်သိး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢသုးသ့ၣ်တဖၣ် သုတခးအဝဲသ့ၣ် တဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် သူသဝီဖိဒ်သဃိးကတီၤတၢ်ဒီသဒၢလီၤသးအဆၢကတီၢ်တခီ အယံာ်အမီၢ်လီၤဆီလိာ်အသးန့ၣ်လီၤ. တဘျီတခီၣ် တချုးလၢကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် အပျၢ်လီၤက့ၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်မၢဆူၣ်သဝီဖိတဖၣ် လဲၤပိာ် အခံအစှၤကတၢၢ်လၢ တဘျုးနၣ်ရံၣ်အတီၢ်ပူၤဒီး တၢ်ကဲထီၣ်သးအဂၤတခီ အဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်သဝီဖိ အိၣ်တုၤလၢတဘျုး နွံညါန့ၣ်လီၤ. ဖဲသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်သူအီၤဒ်သဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢလီၤသးအခါ အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်အိၣ်လၢ သးသမူၤတၢ် လီၤဘၣ်ယိၣ်အပူၤ, တၢ်မၤဆါနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤဒီး တၢ်မၤပယွဲအဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် လဲၤတုၤလၢတၢ် လီၢ်လၢအပာ်လီၤဃာ်ဝဲလၢ ကလဲၤဝဲအလီၢ်လံန့ၣ် ပျၢ်လီၤကွံာ်ဝဲသဝီဖိတနီၤ ဒီး KHRG မၤနီၣ်မၤဃါန့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ကဲထီၣ်သး ဘၣ်ဃး ကီၢ်ယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်သဝီဖိဝံၤအလီၢ်ခံ အဝဲသ့ၣ်မၤလီၤမၢ်ဆူၣ်ပှၤကူပှၤကညီ မ့တမ့ၢ် မၤသံကွံာ်သဝီဖိ အိၣ်န့ၣ်လီၤ.[11] သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်သူအီၤဒ်သဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢလီၤသးတခါအဃိ ဖဲတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အဆၢကတီၢ် အဝဲသ့ၣ်အိၣ်လၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အါအလီၢ်လၢ ကဘၣ်သံ မ့တမ့ၢ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးန့ၣ်လီၤ.

အဒိ ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်ဝဲ သဝီဖိလၢအမံၤမ့ၢ် မီၤ က--- အိၣ်လၢ ရှပ--- သဝီ, ရှပ--- ကရူၢ်, ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်, ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်တဂၤအံၤဒီး မၢဆူၣ်ကဲန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်သဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢလီၤသးအဂီၢ် ဒီး မၢဝံတၢ် ယိာ်လၢတၢ်မဲာ်ညါ လၢသုးတၢ်ဟူးဂဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ရှပ--- သဝီအံၤ အိၣ်ဘူးဒီးသုးတၢ်မဲာ်ညါလီၢ်အဃိ သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ပာ်ဖျါ ထီၣ်ဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၢဆူၣ်သဝီဖိကဲန့ၢ်အဝဲသ့ၣ် သဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢလီၤသးအဂီၢ်, မၢဝံတၢ်ယိာ်တၢ်ဒီး ကဲပှၤနဲၣ်ကျဲတလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. တနံၤဃီဖဲဟါလီၤခီအဆၢကတီၢ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ် ဆၢတၢ်ကရၢလၢ သဝီဖိတသ့ၣ်ညါအသုးဂံၢ်သုးထံးဘၣ်တဖုန့ၣ်လီၤ. မီၤ က--- အိၣ်လၢပယီၤကျါအဃိ အစုစ့ၣ်တကပၤဒီး ဟၢဖၢ ဘၣ်ဒိဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဆှၢအီၤဒီး သဝီဖိလၢအဘၣ်ဒိအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်ဆူ ဝါထူသုးက လၢၤလၢ တၢ်ကူစါယါဘျါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဝံၤအလီၢ်ခံ ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၇ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဆှၢခီအီၤဆူ ယဝ--- ကမျၢၢ်တၢ်ဆါဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. မီၤ က--- ဘၣ်ကွဲးကါအဟၢဖၢဒီး ဘၣ်ဒီၣ်တဲာ်ကွံာ်အစုစ့ၣ်ကပၤအံၤန့ၣ်လီၤ. တချုးလၢ မီၤက--- ဆံၣ် လီၤဘၣ်က့ၤလၢ တၢ်ဆါဟံၣ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် အဝဲဘၣ်အိၣ်လၢတၢ်ဆါဟံၣ် (၁) လါညါန့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်တချုးလၢ တၢ်ကဲ ထီၣ်သးဒီးမီၤက--- ဒံးဘၣ်န့ၣ် အဝဲမ့ၢ်ပှၤမၤအီၣ်ရီဘၢၣ်ကျိးဒီး အဝဲဒိးကွဲးကါသးဝံၤအလီၢ်ခံ အစုစ့ၣ်ဘၣ်တၢ်ဒီၣ်တူာ် ကဲဖၢစၢ်လီၤ စိၤလၢအဂီၢ်အဃိ အဟံၣ်ဖိဃီဖိဘၣ်ကွၢ်ထွဲအီၤဒီး ဘၣ်ဒိအဝဲသ့ၣ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကဲထီၣ်သးအဂၤတခါလၢ ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤ ဖဲ လါအီကူး ၂၅ ဒီး ၂၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်အတီၢ်ပူၤဘၣ်ဃး ကီၢ်ပယီၤသုး ခီၣ်သုး ရ့ၣ် (ခလရ) နီၣ်ဂံၢ် (၁၀၄) လၢအအိၣ်ဆီလီၤအသးဖဲ သယဲၣ်ခၠီဝ့ၢ်ပူၤတဖုအံၤ အသုးဖိကအိၣ် (၁၀၀) ဂၤဃၣ်ဃၣ် ဟဲထီၣ်မၤဝဲ သုးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဖဲ ရှခ--- ဒီး ရှရ --- သဝီ, ရှစ--- ဟီၣ်ကဝီၤ, ကစၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ် တဖၣ်ဟူးဂဲၤဝဲဖဲ ရှခ--- သဝီပူၤအဆၢကတီၢ် လီၢ်ကဝီၤ KNLA သုးရ့ၣ်နီၣ်ဂံၢ် (၁၂) အဖီလာ် သုးဒ့နီၣ်ဂံၢ် (၁) သုးပာ်ဖှိၣ်သ့ၣ် တဖၣ် လဲၤခးဝဲကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ဝံၤအလီၢ်ခံ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဒွဲၣ်အူထီၣ်ကွံာ်သဝီဖိအဟံၣ် (၅၈) ဖျၢၣ်ဒီးဖီၣ်တံၢ်ဃာ် ရှခ--- သဝီဖိ (၂၀) ဂၤန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိ (၂၀) ဂၤအံၤအကျါပၣ်ဃုာ်ဒီး ဖိသၣ် လၢအသးနံၣ်တပှဲၤဘၣ် (၂) ဂၤလၢအမ့ၢ် မၣ်သ--- (၁၄ နံၣ်) ဒီး မီၤဧ--- (၁၄ နံၣ်) န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၢဆူၣ်သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဲသဃိး ကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢလီၤအနီၢ်ကစၢ်သးအဂီၢ်, မၢဆူၣ်ဝံတၢ်ယိာ်တၢ်ဒီး လဲၤနဲၣ်န့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ကျဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးဝံၤလၢ ခံတနံၤ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်ပျၢ်လီၤကွံာ် သဝီဖိလၢတၢ်ဖီၣ်ဃာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤတနီၤဒီး တနီၤဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးကွံာ်အသးန့ၢ်ဖဲ တၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဖဲ ရှရ--- သဝီပူၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဖီၣ်တံၢ်ဒီးမၤသံကွံာ် သဝီဖိကိၤဟ---  (၅၀ နံၣ်)  ဒီး ကိၤဝ--- (၄၈ နံၣ်) လၢအခိၣ်နူာ်တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးဘၣ် (၂) ဂၤအံၤဖဲ ရှရ--- သီခါဖၠၢ်ကပၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ခးသံဝဲ ကိၤလ--- ဒီး မ့မ့ၢ်ကိၤဂ--- တခီ အဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်ဝံၤ ကူးတဲာ်အကိာ်ဘိန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်တံၢ်ဃာ်အီၤအိၣ်တီၢ် ဒံးသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ပျၢ်လီၤကွံာ်အဝဲသ့ၣ် ဖဲအလဲၤတုၤဝဲလၢသယဲၣ်ခၠီဝ့ၢ်ပူၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်ပယီၤသုးမၢဆူၣ်သဝီဖိလဲၤနဲၣ်န့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ကျဲ တၢ်ကဲထီၣ်သးအဂၤတခါဖဲ လါအ့ဖြ့ၣ် ၂၀ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်ဖဲ ယဖ--- ကရူၢ်, တၢ်ကြဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်, ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲလါယနူၤအါရံၤ ၂၀၂၆ နံၣ် နံၣ်ထီၣ်သီ ဖဲသုးမီၤစိရိၤတီခိၣ်ရိၢ်မဲ မၤတၢ် ဃုထၢခံကူာ်တကူာ်အဆၢကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးဆှၢအါထီၣ်အသုးကျိၤသီသ့ၣ်တဖၣ်ဆူ တၢ်ကြဲၢ်ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢအဝဲသ့ၣ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤ မၤသုးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဆၢကတီၢ် လဲၤတလၢခီဂာ်ဘၣ်လၢ KNU တၢ်ပၢဟီၣ်ကဝီၤပူၤအဆၢက တီၢ် လဲၤတိနိၣ်သဂၢၢ်ဘၣ် သဝီဖိ (၂) ဂၤလၢအကျိးပူၤဒီး ဖီၣ်မၢအလဲၤနဲၣ်ကျဲန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိ (၂) ဂၤအံၤမ့ၢ် စီၤ အဝ--- အိၣ်ဖဲ ယထ--- သဝီ, ယဖ--- ကရူၢ်ဒီး မ့မ့ၢ်စီၤ အပ---တခီ အိၣ်ဝဲဖဲ ယဖ--- သဝီ, ယဖ--- ကရူၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ် ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်သဝီဖိ (၂) ဂၤအံၤဝံၤအလီၢ်ခံ လၢစှၤနၣ်ရံၣ်အတီၢ်ပူၤ ပျၢ်လီၤကွံာ်ဝဲ စီၤဃဖ--- မ့ၢ်လၢ အခိၣ်နူာ်တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးအါ အါဘၣ်အဃိဒီး မၢဆူၣ်ဝဲ စီၤ အဝ ---လၢ ကလဲၤနဲၣ်န့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ကျဲဆူညါ တုၤလၢအဝဲသ့ၣ်က့ၤတုၤလၢ တၢ်ခးကျိဖးဒိၣ်လီၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ဆီလီၤပာ်ဝဲတစိၢ်တလီၢ်အလီၢ်အံၤဝံၤအလီၢ်ခံ ပျၢ်လီၤကွံာ်စ့ၢ်ကီး စီၤ အဝ --- ဒီး ဟ့ၣ်ထွဲဝဲစ့ ၅,၀၀၀ ကၠးန့ၣ်လီၤ. လီၢ်က ဝီၤ ယထ--- သဝီဖိပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တဟါဃီဃီဖဲတၢ်ကဲထီၣ်သးအနံၤဝဲန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ထံၣ် စီၤ အပ--- လၢသဝီပူၤ ပျံၤတၢ်တလီၤ မၢ်ဒံးဘၣ်ဒီး စံးဆၢအဝဲသ့ၣ်တၢ်သံကွၢ်တဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

(ဃ) တၢ်မၤလီၤမၢ်ဆူၣ်ပှၤကူပှၤကညီ

ဖဲတၢ်ကွဲးလံာ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲအံၤအဆၢကတီၢ် KHRG ဒိးန့ၢ်ဘၣ်လံာ်တၢ်ပာ်ဖျါ (၁၇) ဘ့ၣ် ဘၣ်ဃးတၢ်မၤလီၤမၢ်ဆူၣ်ပှၤကူပှၤ ကညီလၢ အကဲထီၣ်သးဖဲတၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်သဝီဖိဝံၤအလီၢ်ခံ ညီနုၢ်တဟ့ၣ် ဒုးသ့ၣ်ညါအဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး ပှၤတဝၢဖိသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဘၣ်ဃး ပှၤလၢအအဲၣ်ဝဲတဂၤဂၤအတၢ်အိၣ်သးနီတမံၤဘၣ် မ့တ မ့ၢ် တၢ်တဒုးသ့ၣ်ညါအဝဲသ့ၣ်လၢ အအိၣ်တၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပညိၣ်လၢ အပာ်ခူၣ်သူၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဃိ သဲစးတၢ်ဒီသဒၢလၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်တအိၣ်ဘၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်ကွၢ်ဆၢၣ် မဲာ်ဘၣ်ဝဲတၢ်မၤအၢမၤနးသ့ၣ်တဖၣ် နးနးကလဲာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤလီၤမၢ်ဆူၣ်ပှၤကူပှၤကညီဂ့ၢ်ဝီတၢ်ကဲထီၣ်သးလၢ တၢ်မၤနီၣ်မၤ ဃါန့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ် စးထီၣ်လီၤမၢ်အသးလၢတသီခံသီ တုၤလၢတဘျုးနံၣ်ညါန့ၣ်လီၤ. ဖဲလါအီကူး ၂၀၂၆ နံၣ်အံၤန့ၣ် သဝီဖိလၢ အလီၤမၢ်အိၣ်ဒံး (၁၁) ဂၤညါန့ၣ်လီၤ.[12]

အဒိ ဖဲလါမးရှး ၁၈ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ် ကဘၣ်ဖဲ ဟါလီၤခီ ၆း၀၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးဖိလၢအအိၣ်ဖဲ တၢ်သ မံသမိးတြဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်ဒီး သမံသမိးဝဲသဝီဖိ (၂) ဂၤလၢအမံၤမ့ၢ် စီၤခၠ--- (၁၇ နံၣ်) ဒီး စီၤဃ--- (၂၁ နံၣ်) အိၣ်လၢ ရှတ--- သဝီ, ရှပၠ--- ကရူၢ်, နိၣ်တကီကီၢ်ဆၣ်, ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် သမံသမိးအဝဲသ့ၣ် အဆၢကတီၢ် အဝဲသ့ၣ်တီၢ်ဒီးထိဝဲသဝီဖိ (၂) ဂၤအံၤအမဲာ်သၣ် တဘျုးထံၣ်ညါန့ၣ်လီၤ. တၢ်သမံသမိးဒီး တၢ်တီၢ်မၤဒၢၣ်မၤလိာ် အဝဲသ့ၣ်တုၤလီၤလၢ ဟါလီၤခီ ၉း၀၀ နၣ်ရံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကးဘၢအဝဲသ့ၣ် (၂) ဂၤလၢာ်အမဲာ်သၣ်ဒီး ထဲကူက့ဝံၤ လဲၤတီဆှၢဃီၤအဝဲသ့ၣ်ဆူသုးကလၢၤလီၢ်န့ၣ်လီၤ. တုၤမ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်လဲၤတုၤလၢ သုးကလၢၤလီၢ်တဘျီဃီ ကီၢ်ပယီၤ သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဖၢနုာ်လီၤအဝဲသ့ၣ်လၢဒၢးတဖျၢၣ်အပူၤဒီး ကျီၤတံၢ်ဃာ်အစုန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်မံလၢတၢ်ပျီပူၤ, အီၣ်ဘၣ်မ့ၤ တနံၤတဘျီဒီး အီလုၢ်ဘၣ်ထံတနွံတဘျီန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဒုးဃာ်အဝဲသ့ၣ်လၢ သုးကလၢၤပူၤအခါ အဝဲသ့ၣ်အိၣ် တၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ် (၂) ဂၤလၢာ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိတသ့ၣ်ညါဝဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ.  ဒ်န့ၣ်အသိး အဝဲသ့ၣ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိလဲၤဃ့ဝဲ လီၢ်ကဝီၤခိၣ်နၢ် တဂၤလၢအအိၣ်ဖဲ စ့ၣ်ကၠံဝ့ၢ်ပူၤ(မ့ၢ်အကဲတၢ်ကရၢကရိ မ့တမ့ၢ် ဘၣ်ထွဲဘၣ်ဃးအိၣ်မနုၤလဲၣ်တသ့ၣ်ညါဘၣ်) ဒီး အသဝီသးပှၢ် လၢကလဲၤဃုစၢၤအီၤအဖိဖဲ ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်သမံသမိးတြဲၤလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ် ၂ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်ကဘၣ်ဖဲ ဂီၤခီ ၁၀း၀၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးဖိတဖၣ် က့ၤဆှၢကဒါအဝဲသ့ၣ် ဖဲသုးတၢ်သမံသမိးတြဲၤအလီၢ်ဒီး ပျဲအဝဲသ့ၣ်က့ၤလၢဟံၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကဲထီၣ်သးအဂၤတခါဖဲ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၁၄ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးဖိလၢအအိၣ်ဟဲလၢ တီအူဝ့ၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲနုာ်လီၤလၢ ရှဖ--- ကရူၢ်, ဒီၣ်ဖါခိၣ်ကီၢ်ဆၣ်, တီအူကီၢ်ရ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤအဃိ တၢ်ဒုးကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤ PDF ဒီး KNLA သုးရ့ၣ်နီၣ်ဂံၢ် (၅) သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲတၢ်လီၢ်လၢအဘူးဒီး ရှထ--- သဝီ, ရှဖ--- ကရူၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဒုးကဲထီၣ်အဆၢ ကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်န့ၢ်ဝဲသဝီဖိ (၃) ဂၤ ဖဲအဝဲသ့ၣ်မၤတၢ်လၢတယီကျိးပူၤလၢအဘူးဒီး တၢ်ဒုးကဲထီၣ်အလီၢ် တတီၤဒီး ဒုးဃာ်ဝဲဖဲ ရှထ--- သဝီပူၤန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိ (၃) ဂၤအံၤအိၣ်လၢ ရှထ--- သဝီ, ရှဖ--- ကရူၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢ ကီၢ်ပယီၤ သုးသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်အကျါ (၂) ဂၤမ့ၢ် ဖိသၣ်သးနံၣ်အိၣ်ဒၣ်ထဲ (၁၂) နံၣ် ဒီး အဝဲတဂၤမ့ၢ် စီၤဒ--- သးနံၣ်အိၣ် (၃၀) နံၣ်တဂၤအံၤ ဒၢးဝဲပှၤသုးဖိခီၣ်ဖံးဘိးန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢအတၢ်ဘၣ်ထွဲဒီးသုးဖီၣ်စုကဝဲၤ မ့တအိၣ်ဘၣ်ဆၣ် ညီနုၢ်အဝဲသ့ၣ် ဒၢးပှၤသုးဖိခီၣ်ဖံးဘိးမ့ၢ်လၢ အကဒီသဒၢခီၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤဒီး ဒၢးဘၣ်အခီၣ်မုာ်ဖဲလၢ ဖံးမၤတၢ်လၢကျီးပူၤတၢ်ဘျ့ဒီး ကပံာ်ကျါအဆၢက တီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်အီၤလၢ အမၤသကိးတၢ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢ အဃိ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်အီၤဒီး တဟံထီၣ်ဂ့ၢ်ဝီဒ် တၢ်ကျဲၤဘၢကျဲၤကွီၢ်အကျိၤအကျဲအသိးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် နၢ်ဟူလၢကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်သဝီဖိတဘျီ လီၢ်ကဝီၤသီခါလၢအအိၣ်ဖဲ ရှထ--- သဝီတပါအံၤ လဲၤဃ့ထီၣ် ကီၢ်ပယီၤ သုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢ ကပျၢ်လီၤကွံာ်ဖိသၣ် (၂) ဂၤအံၤဝံၤအလီၢ်ခံ အဝဲသ့ၣ်ပျၢ်လီၤကွံာ်ဖိၣ်သၣ် တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. သီခါတပါအံၤ တသ့ၣ်ညါ စီၤဒ--- ဘၣ်အဃိ အဝဲတလဲၤဃ့ထီၣ်ဘၣ်န့ၢ်အီၤလၢ တၢ်ကပျၢ်လီၤကွံာ်အီၤအဂီၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. သီခါတပါအံၤပာ်ဖျါ ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ဖိသၣ်တဖၣ် ထံၣ်ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်တီၢ် စီၤဒ---န့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်စီၤဒ--- ဝံၤအလီၢ်ခံ မ့ၢ်အဝဲအိၣ်တၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ်န့ၣ် သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်တဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒီး သ့ၣ်ညါထွဲတၢ်နီတမံၤဘၣ်, ပှၤတ ထံၣ်အီၤလၢၤဘၣ်ဒီး လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.[13]  

(င) တၢ်ထၢဆူၣ်သုး

စးထီၣ်လၢကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤလၢ အဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤတဖုအံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကမျၢၢ်ဘၣ်မၤစၢၤတၢ်ကဲသုးတၢ် သိၣ်တၢ်သီ ဒ်တၢ်ဘၣ်အသးတခီပၤဒၣ်ဝဲအသိး ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၂၀၂၄ နံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ကီၢ်ပယီၤသုးသူဝဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီ ဝဲအံၤဒီး မၤပယွဲထၢဆူၣ်သဝီဖိကဲသုးန့ၣ်လီၤ. ဖဲလံာ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲအံၤအဆၢကတီၢ် KHRG တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ် ပာ်မၤအသးလၢအမၤတၢ်လၢ အဖိးမံၤဒ်သဲစးအိၣ်အသိး, ပညိၣ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်သဝီဖိဃုာ်ဒီးဖိသၣ်တဖၣ် မၢဆူၣ် ကဲသုးန့ၣ်လီၤ.[14] တၢ်ထၢဆူၣ်သုးအက့ၢ်အဂီၤအကျိၤအကျဲပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်မၤအၢမၤသီ, တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး, တၢ်အီၣ်ကဘျံးအီၣ် ကဘျၣ်ဒီး တၢ်ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိးသ့ၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒ်သိးကစံၣ်ညီၣ်ဒီး ဖၢနုာ်လီၤတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးလၢ သဝီဖိအပူၤန့ၣ်လီၤ. အါန့ၣ်အန့ၢ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢ KHRG မၤတၢ်ထံၣ်လိာ်သံကွၢ်တၢ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ အထံၣ်ကီၢ်ပယီၤသုး သ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒ်အမ့ၢ် ပှၤဟံးန့ၢ်ဆူၣ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤတဖုအသိးဒီး ပာ်ဖျါထီၣ်အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢ အထီဒါဝဲတၢ်ထၢသုးတခါ အံၤ မ့ၢ်လၢအသ့ၣ်ညါဝဲလၢကဘၣ်ဒုးထီဒါက့ၤ အပှၤကလုာ်ဒၣ်ဝဲအဃိန့ၣ်လီၤ.    သဝီဖိ စီၤ ဆ--- (၂၈ နံၣ်) အိၣ်ဖဲ ရှယ---ကရူၢ်, ထီတထူၣ်ကီၢ်ဆၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒ်အံၤ, “ယလူၤပိာ်ထွဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီဝဲအံၤတကဲဘၣ်မ့ၢ်လၢ ယနၢ်ပၢၢ်လၢ ယမ့ၢ်ကဲပယီၤ သုးန့ၣ် ယကဘၣ်မၤတၢ်လၢအတဂ့ၤလၢ ပှၤဂၤအဂီၢ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်. ယမ့နုာ်လီၤလၢအဝဲသ့ၣ်ကျါန့ၣ် ပှၤကမၢယမၤတၢ်ဒ် SAC (ပယီၤသုး) ဖိမၤဝဲတဖၣ်အသိးလီၤ. အဒိ အဝဲသ့ၣ်မၤဆါပယွဲပှၤကညီ. (...) လၢထံဂၤကီၢ်ဂၤန့ၣ် တၢ်ထၢသုးတၢ်သိၣ်တၢ်သီဒ်အံၤ န့ၣ်အိၣ် ဒီး ယသ့ၣ်ညါဘၣ်ဆၣ် ယဆိကမိၣ်လၢတၢ်လၢအမၤဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်ဒ်သိးကဒီသဒၢအထံအကီၢ်ဒီး အပှၤကလုာ် အဂီၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် လၢပထံပကီၢ်တခီ ပမ့ၢ်လဲၤကဲသုးန့ၣ် ပှၤကမၢပမၤအၢကဒါပပှၤကလုာ်တခီ. အဃိ ပှၤသးစၢ်အါဒံအါဂၤ ဃုာ်ဒီးယၤ တတူၢ်လိာ်ဝဲတၢ်အိၣ်သးတခါအံၤဘၣ်.” အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲတဲဒုးသ့ၣ်ညါအါထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲလၢ, “တၢ်ဖီၣ်ပှၤဒီး မၢပ လဲၤကဲ SAC (ပယီၤ) သုးသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီဒူၣ်လံ. အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် တၢ်မၢဆူၣ်အဝဲသ့ၣ်လဲၤလၢတၢ်ဒုး ပျီပူၤ. အဝဲသ့ၣ်သံလၢ တၢ်ဒုးပျီပူၤဒီဒူၣ်လံ မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်တၢ်လဲၤခီဖျိဘၣ်ဃး တၢ်ဒုးတၢ်ယၤတအိၣ်ဘၣ်အဃိ. ယမ့လဲၤကဲ SAC သုးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ကမၢယလဲၤဒုးထီဒါက့ၤယပှၤကလုာ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢသုးဖီၣ်စုကဝဲၤဒ်အမ့ၢ် PDF သ့ၣ်တဖၣ်. တၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤအဃိ ယတူၢ်လိာ်တန့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”

ကီၢ်ပယီၤသုးထၢဆူၣ်သုးကဲထီၣ်သးတခါဖဲ ၂၀၂၄ နံၣ်ဘူးကလၢာ်အဆၢကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးဖိတဖၣ် ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်ဝဲဖိသၣ် (၁၇) နံၣ်လၢအမံၤမ့ၢ် ဘ--- အိၣ်ဖဲ ရှရှ--- သဝီ, ရှရှ--- ဟီၣ်ကဝီၤလီၤဆီ, မူကီၢ်ဆၣ်, ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်တဂၤအံၤ ဖဲညီၤပ့ၤ သၤယၤတၢ်သမံသမိးတြဲၤလီၢ်န့ၣ်လီၤ. တချုးလၢတၢ်ဆှၢအီၤဆူတၢ်ထၢသုးဝဲၤလီၢ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်တဲအီၤလၢ အထံဖိ ကီၢ်ဖိလံာ်အုၣ်သးတအိၣ်ဘၣ်ဃိ တၢ်ဖီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအအိၣ်ဖဲ တၢ်ထၢသုးဝဲၤလီၢ်အခါ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၤဆါပယွဲ အနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤဒီး ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိးကျိၣ်စ့သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘ--- အတၢ်လဲၤခီဖျိအဖီခိၣ် အဝဲဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤလီၤဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ် ကျိၤဒ်အံၤ, “ယတူၢ်ဘၣ်တၢ်အၢသီနးမး.တၢ်မၤအၢရၢၢ်စၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ပၣ်ဃုာ်စ့ၢ်. မုၢ်နၤခီအဆၢကတီၢ် ပတမံဘၣ်ဘၣ်. (...) ယဆိး က့သနာ်က့ ယအိၣ်ပတုာ်တန့ၢ်ဘၣ်. ယဘၣ်လဲၤလီၤတၢ်မၤလိ. ယတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်. ပလုၢ်ဘၣ်ထံတနွံထဲတဘျီဒီး ယကံၣ် ဒုၣ်ဘ့ၣ်စးထီၣ်သးလံ. ယခီၣ်သ့ၣ် အပူၤလီၢ်ထီၣ်. ထံခုၣ်ဒိၣ်မးအဃိ ယတအီလုၢ်ဘၣ်ထံဘၣ်. ကဘၣ်ဖဲဂီၤခီ ၁၂း၀၀ နၣ်ရံၣ် အဆၢကတီၢ်. (...) ပကအိၣ်ဘှံးအဂီၢ်ဒၣ်လဲာ် တၢ်ဆၢကတီၢ်တအိၣ်ဘၣ်. ဖဲအဝဲသ့ၣ်အူထီၣ် မီကူလံအဆၢကတီၢ် ပလဲၤရဲၣ် လီၤသးမ့စဲးခံန့ၣ် SAC (ပယီၤ)သုးမၢပဆှိလီၤခိၣ် မံကြၢ်လီၤလၢဟီၣ်ခိၣ်လိၤဒီး တီၢ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. (ကီၢ်ယီၤသုးဖိ) တီၢ်ဘၣ်ယၤ (၂) ထံၣ်.” ထီၣ်တၢ်မၤလိတနွံဝံၤ တၢ်ဆှၢ ဘ---   ဆူတၢ်မဲာ်ညါသုးကလၢၤဖဲယိၤဒိၣ်ကီၢ်စဲၣ် လၢကဒုးတၢ်အဂီၢ် န့ၣ်လီၤ. ဖဲအလဲၤ တုၤဝဲဖဲန့ၣ်တယံၤတမီၢ်ဘၣ်အတီၢ်ပူၤ အဝဲဒီးပှၤအဂၤတနီၤ ဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးကွံာ်အသးန့ၢ်ဒီး က့ၤဘၣ်လၢအဟံၣ် န့ၣ်လီၤ. အဝဲလဲၤ ခီဖျိဘၣ်တၢ်ဝဲအံၤဝံၤအလီၢ်ခံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒ်အံၤ, “ယလဲၤလၢဝ့ၢ်ပူၤတဘူၣ်လၢၤဘၣ်. ယလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်အံၤ အဃိ ယပျံၤတၢ်လံ. လီၤပျံၤလီၤဖုးနီၢ်ကီၢ်လီၤ. ယမ့မၤဒူထီၣ်ယသးလဲၤလၢဝ့ၢ်ပူၤဒီး က့ၤကဒါ (လၢတၢ်ကဲထီၣ်သးလီၢ်) ဒု ပသးသ မူကအိၣ်လၢအစုပူၤန့ၣ်လီၤ.” 

၃.၂. တၢ်ပိာ်ထွဲထီၣ်ခံတဖၣ်

တၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် ကဲထီၣ်သးဖဲ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဝံၤအလီၢ်ခံ ဒုးအိၣ်ထီၣ်နီၢ်ခိ, နီၢ်သး, ပှၤတဝၢဒီး ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဖိမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး, အဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ဖိဃိဖိတဖၣ်ဒီး ပှၤတဝၢတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး အိၣ်ထီၣ် ဝဲ အါအါဝီဝီန့ၣ်လီၤ. ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဖိတဖၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ် ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်နီၢ်ခိတၢ်မၤဆါပယွဲဒီး တၢ်မၤအၢမၤသီတဖၣ် အိၣ်မူ ဝဲဒၣ်လၢနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤအတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးထီရီၤဒီး သးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ဂ့ၢ်ကီအယံာ်ထၢလၢ အတဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကူစါယါ ဘျါဒီး တဒိးန့ၢ်တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဆီဒၣ်တၢ် တၢ်မၤဆါပယွဲတဖၣ်အံၤ ကဲထီၣ်တၢ်တၤ တၢ်လၢဟံၣ်ခိၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဖဲလၢအဝဲသ့ၣ်ကဆီၣ်ထွဲ အဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူ မ့ၢ်တသ့လၢၤဘၣ်အဆၢကတီၢ် န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢအလီၤမၢ် မ့တမ့ၢ် သံကွံာ်တဖၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ် ပှၤလၢအမ့ၢ်ဟံၣ်ခိၣ်လၢ အလုၢ်ဒိးအီၣ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢအအိၣ်လီၤတဲာ် လီၤဆီဒၣ်တၢ် မါဒီးဖိလၢဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢအီၤတဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်တၤတၢ်ဒိၣ်ဒိၣ် မုၢ်မုၢ် မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိ ဘၣ်အိၣ်လီၤမုၢ်လီၤဖး, အိၣ်ဘၣ်လၢ တၢ်အိၣ်သးနးနးကလဲာ်, တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်ဂ့ၢ် ကီတဖၣ်, တၢ်အီၣ်တကူတလၢဒီး တအိၣ်ဒီးတၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်အံထွဲကွၢ်ထွဲဒီး တဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ် ကူၣ်သ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

နီၢ်တဂၤတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး

တၢ်ကဲထီၣ်သးတခါ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်မၤပယွဲပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ဘၣ်ဃး နီၢ်တဂၤတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးကဲထီၣ်သးဖဲ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီ ဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့  စးထီၣ်ကဲထီၣ်သးဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၁ သီ, ၂၀၂၄ နံၣ်န့ၣ် ပယီၤသုးခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ် (ခမရ) နီၣ်ဂံၢ် (၄၀၅) အိၣ်သူၣ်လီၤသးဖဲ ယဆ--- ကရူၢ်, ဘံလ့ကီၢ်ဆၣ်, ဒူသထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ဖီၣ်န့ၢ်ဝဲ ယဆ--- သဝီဖိ (၈) ဂၤဒီး ပာ်ဒ့ၣ်ပာ် ကကမၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ (KNU) အပှၤတဖၣ်ဒီးလၢခံ မၤအၢမၤသီအဝဲသ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢတၢ်မၤအၢ မၤသီအဃိ သဝီဖိတဂၤလၢ အမ့ၢ် စီၤအ--- ဘၣ်ဒိဝံၤ သံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိ သးနံၣ်အိၣ် (၅၇) နံၣ်လၢ အတူၢ်ဘၣ်တၢ်တဂၤလၢ အမံၤမ့ၢ် နီၢ်အအ--- အိၣ်လၢ ယဒ--- သဝီ, ယဆ--- ကရူၢ်, ပာ်ဖျါထီၣ် KHRG လၢ “ပလဲၤတီဆါပြၢးသၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ပဟဲက့ၤလၢ ပဒဲအိၣ်လၢပကီၣ်ကျီးပူၤ. (...) ပယီၤသုးဖိ (၄) ဂၤအဟဲဖီၣ်ပှၤဒီး မၤအၢမၤသီပှၤဒ်န့ၣ်. (...) သုးဖိတဂၤတီၢ်ယၤဒီးအကျိ. အဝဲတီၢ် ဝဲဒၣ် ပှၤအဂၤလၢ (၃x၂) သ့ၣ်ကုာ်. ယဘၣ်လဲၤဆးယတၢ်ပူၤလီၢ် ကအိၣ် (၅) ဘျီညါ.” ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်အဂၤတဂၤလၢ သးနံၣ် အိၣ် (၅၃) နံၣ်လၢ အမံၤမ့ၢ် စီၤအဘ--- အိၣ်လၢ ယဆ--- သဝီစံးဝဲလၢ “ပယီၤသုးဖိတဖၣ်တီၢ်ယၤ (၅) ဘျီညါ. အဝဲသ့ၣ်တီၢ် ယခိၣ်ဒီးဝၣ်ဒီးကျိစဲး (၄) ဘျီညါ. ယဂိာ်ဃံကၢ် (၂) ဘိဒီး ယစုနၢကၢ်တဘိ. (...) သုးဖိတဂၤ ဆီၣ်အကျိခိၣ်လၢ ယနၢ်ကုလိၤ.” ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဖိ (၇) ဂၤအံၤ ပူၤဖျဲးထီၣ်ကွံာ်ဝံၤအလီၢ်ခံ တဒိးန့ၢ်ဘၣ်နီၢ်သးတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢ ကမၤဂ့ၤထီၣ် အဝဲသ့ၣ်သးတၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤအဂီၢ် ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တနံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၂၄ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် KHRG မၤနီၣ်မၤဃါတၢ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဃး တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဒီး တၢ်မၤအၢမၤသီတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ကဲထီၣ်သးလၢသဝီဖိတဖၣ် ဒ်အမ့ၢ် နီၢ်ခိ, နီၢ်သးဒီး ပှၢတဝၢတၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤဒီး အဝဲသ့ၣ် အနီၢ်ကစၢ်ဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ် ထံးအံၤ တကတၢၢ်ဒံးဖဲ တၢ်မၤပယွဲကဲထီၣ်သးအဆၢကတီၢ်ဘၣ်အဖီခိၣ် စီၤအဘ--- စံးဝဲလၢ “ဖဲယဘၣ်ဒိဝံၤအလီၢ်ခံ ယတတူၢ် ဘၣ်လၢ ယအိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ ဒ်သိးအပူၤကွံာ်လၢၤဘၣ်. ခဲအံၤယတူၢ်ဘၣ်လၢ ယဂံၢ်လီၤစၢ်ဖးဒိၣ်ညါ. (...) လၢယတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိ သးသမူအဂီၢ် ယမၤတၢ်တသ့ဂ့ၤဂ့ၤလၢၤဘၣ်.”

ဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး

ပှၤလၢအအဲၣ်ဘၣ်ဝဲတဖၣ် တအိၣ်လၢၤဘၣ်အဃိ ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်စ့ၢ်ကီး ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးနးနးကလဲာ်ဒီး ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲဒၣ်ဒီး တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်ဂ့ၢ်ကီ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤဖဲအဖီၣ်ခိၣ်အသိး ဖဲတၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဒီး တၢ်မၤအၢမၤသီ ကဲထီၣ်သးအဆၢကတီၢ် စီၤအ--- သံဝဲဒၣ်အဖီခိၣ် စီၤအဘ--- တဲဖျါထီၣ်က့ၤ တၢ်တၤတၢ်တဖၣ်လၢ စီၤအ--- အဟံၣ်ဖိဃီဖိဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်ဒ်အံၤ, “စီၤအ--- သံဝံၤအလီၢ်ခံ အမါဒီး အဖိမုၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ပိာ်မုၣ်ကိးဂၤဒဲးအဃိ ကမၤတၢ်လၢအဝဲ သ့ၣ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ် တလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဘၣ်ဒီး အဖိတထီၣ်ဘၣ်ကၠိစ့ၢ်ကိးဘၣ်. (...) စီၤအ--- အမါန့ၣ် တၢ်အိၣ် ဆူၣ်အိၣ်ချ့တဂ့ၤစ့ၢ်ကီးဘၣ်.” အပာ်ဖျါထီၣ်လၢ ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိဒၣ်လဲာ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒီး စံးဝဲလၢ “သဝီဖိအဂၤလၢ ပယီၤသုးဖိတီၢ်အီၤတဖၣ် အဝဲသ့ၣ်ကဖံးတၢ်မၤတၢ်လၢ အဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူဒ်သိးလၢ အပူၤ ကွံာ်တသ့လၢၤဘၣ်. (...) ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဖိတဂၤလၢ အအိၣ်ယဃ--- တၢ်လီၢ်န့ၣ် ပှၤတီၢ်အီၤဒီးအစုကၢ်ဝဲဒၣ်အဃိ အစုတဘၣ် လီၢ်ဘၣ်ဆးဂ့ၤဂ့ၤလၢၤဘၣ်. စီၤအဆ--- လၢအထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်လၢ ယခၠ--- တပူၤဃီဒီးယၤန့ၣ် ခဲအံၤအဂံၢ်စၢ်ဒီး အမၤတၢ်မၤဃၢ တန့ၢ်လၢၤဘၣ်. စီၤအဒ--- အံၤပှၤတီၢ်အီၤဒီးအခိၣ်နူာ်ဘၣ်ဒိအဃိ အဘၣ်ထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်လၢဝ့ၢ်ပူၤဒီး အခဲအံၤန့ၣ် အတဲတၢ် န့ၣ်အကလုၢ်သီၣ်ဆံးဆံးဖိဒီး ပတနၢ်ဟူအီၤဂ့ၤဂ့ၤလၢၤဘၣ်.”

တၢ်ကဲထီၣ်သးအဂၤတခါ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ် ပှၤလၢအကွၢ်ထွဲကဟုကယာ် အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ ဖိဒံဖိသၣ် တဖၣ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤကဲထီၣ်သးဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်စးထီၣ်သီ ဖဲလၢပါလၢအမံၤမ့ၢ် စီၤအဂ--- တဂၤအိၣ်လၢ ယဟ--- သဝီ, ယဟ--- ကရူၢ်, ကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်, ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ် လဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံလၢ ယဧ--- သဝီ, ယဧ--- ကရူၢ်, ကီးတရံးကီၢ်ဆၣ်ဃုာ်ဒီး အဖိတဖၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် စီၤအဂ--- တဲအဖိလၢ ကအိၣ်ခိးအီၤဖဲတၢ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံအလီၢ်ဒီး အကက့ၤလၢအသဝီလၢအဟံၣ်ဖိဃီဖိ တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိၣ်သးသမူအဂီၢ် န့ၣ်လီၤ. အတဟဲက့ၤကဒါက့ၤလၢအဖိအိၣ်နီတဘျီလၢၤဘၣ်ဒီး ခီဖျိလၢအမိၢ်ပှၢ်န့ၣ်ပှၤတထံၣ်က့ၤအီၤ နီတဘျီလၢၤဘၣ်အဃိ န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိတဖၣ်နာ်ဝဲလၢ ဖဲအဝဲက့ၤလၢကျဲအဆၢကတီၢ် ပယီၤသုးမၤလီၤမၢ်ကွံာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. အဖိတဖၣ်အံၤ အမိလဲၤမၤ တၢ်လၢကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်အဃိ ပှၤလၢကကွၢ်ထွဲအဝဲသ့ၣ်တအိၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢခံ အဝဲသ့ၣ်အမုၢ်ဂၢ်တဂၤလဲၤပိာ်စိၢ်က့ၤ အဝဲသ့ၣ်လၢ ကက့ၤအိၣ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၣ်လီၤ.

ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်အဂီၢ် တၢ်တီတၢ်တြၢ်တအိၣ်

ခီဖျိလၢ တၢ်ဟံးထီၣ်ဖီၣ်ထီၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးဂ့ၢ်ဝီတန့ၢ်ဘၣ်အဃိ သဝီဖိတဖၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်တီတၢ်တြၢ်အိၣ်ထဲစှၤကိးဖိန့ၣ်လီၤ. တၢ်အုၣ်သးတဖၣ်အိၣ်ဖျါဝဲလၢ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဒီး တၢ်မၤပယွဲပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ကဲထီၣ်သးဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်ဃိထံသမံသမိး မ့တမ့ၢ် တၢ်တီတၢ်တြၢ်ကျိၤကျဲတအိၣ်ဝဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဒိ ဖဲလါအီကူး ၂၅ သီ, ၂၀၂၃ နံၣ်န့ၣ် စီၤအဟ--- အအိၣ်လၢ ယဟ--- သဝီ ဟးဃုကွၢ်ပနၢ်အဆၢကတီၢ် ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီးပယီၤသုးဒီး ပယီၤသုးမၤလီၤမၢ်န့ၢ်ဆူၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲ န့ၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ အဟံၣ်ဖိဃီဖိတဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤ, တၢ်စံးဆၢ မ့တမ့ၢ် တၢ်တီတၢ်တြၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် KHRG သံကွၢ်သံဒိးက့ၤ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါခိၣ်နၢ်တဂၤလၢ အသးနံၣ်အိၣ် (၆၁) နံၣ်လၢအမံၤမ့ၢ် စီၤအဧ--- အိၣ်လၢ ယဧ--- သဝီ, ယက--- ကရူၢ်, ဒွဲၣ်လိကီၢ်ဆၣ်, မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်ဘၣ်ဃးဒီး စီၤအဟ--- အတၢ်လီၤမၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤဒီးစံးဝဲလၢ “မတၤဂၤမၣ် တလူၤဃုအီၤ မ့တမ့ၢ် သံကွၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤဘၣ်. အမိအပါ, အမုၢ်ဂၢ် ဒီး အဖါတံၢ်တဖၣ်ဟးလူၤဃုအီၤဘၣ်ဆၣ် မတၤဂၤမၣ် ဃုစၢၤအဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ဘၣ်. ပှၤကညီတဂၤကြၢးအိၣ်ဒီးအလုၢ်အပှ့ၤဒီး ဖဲအဝဲသ့ၣ်လီၤမၢ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ကြၢးဃုအီၤန့ၣ်လီၤ. ပကြၢးဃုသ့ၣ်ညါအဝဲသ့ၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤလၢ အလီၢ်မၢ်ဒ်လဲၣ် မ့ၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်အဝဲသ့ၣ်ဒီး မၤသံအဝဲသ့ၣ်ခီဧါ. အစှၤကတၢၢ်ဒု တၢ်လၢပှၤမၤသ့တဖၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ် ပှၤကြၢးမၤအီၤလၢ ကဃုအီၤဒီး ပှၤလၢအလီၢ်မၢ်အဂီၢ် ပမၤတၢ်တခါခါမ့ၢ်တသ့လၢၤဘၣ် အဆၢ ကတီၢ်ဒု နၢ်ပၢၢ်အီၤသ့လီၤမီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤ တၢ်ဃိထံသမံသမိးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါဘၣ်ဃး တၢ်ကဲထီၣ် သးန့ၣ် တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်. အဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်န့ၣ် ဟးလူၤဃုအီၤဒီး သံကွၢ်တၢ်လီၢ်ဖဲအံၤဝးဝးလံ. (...) အဝဲသ့ၣ်လဲၤစ့ၢ်ကီးလၢ မဲၢ်ပြံးခံပယီၤသုးကလၢၤသုးခိၣ်အိၣ် ဘၣ်ဆၣ်သုးကလၢၤသုးခိၣ်တဲအဝဲသ့ၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်တဖီၣ်အီၤဘၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဖီၣ် အီၤန့ၣ် ကပျၢ်လီၤကွံာ်အီၤလီၤ. ပဃုတၢ်အဆၢတဘၣ်နီတမံၤဘၣ်. မ့ၢ်အအိၣ်မူဒံးဧါ မ့တမ့ၢ် ပယီၤသုးမၤသံအီၤလံဧါန့ၣ် ပတသ့ၣ်ညါဘၣ်.”

၃.၃. ဒူဖိသဝီဖိတၢ်မၤခီၣ်ဆၢအကျိၤအကျဲ

လၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးအပူၤ ပယီၤသုးတၢ်မၤဘၣ်ဒိးပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ကဲထီၣ်သးဆူညါကွ့ၢ်ကွ့ၢ်သနာ်က့ သဝီဖိအိၣ်လၢကညီကီၢ်စဲၣ်ပူၤတဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်တူၢ်န့ၣ်ခီၣ်ကဲဒီး ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်မၤခီၣ်ဆၢအကျိၤအကျဲအိၣ်ဝဲအါဘိန့ၣ်လီၤ. ဖဲသဝီဖိတဖၣ် ဘၣ် တၢ်ဒုးဃာ်အဝဲသ့ၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်အဝဲသ့ၣ်အဆၢကတီၢ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး ပှၤအိၣ်လၢပှၤတဝၢပူၤတဖၣ် ညီနုၢ်မၤစၢၤ လိာ်သးတဂၤဒီးတဂၤ ခီဖျိဂုာ်ကျဲးစၢးတဲခီဆၢပှၤမၤပယွဲတၢ်တထံၣ်ဃီ မ့တမ့ၢ် တဲတၢ်ဒီးလီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ လၢအမ့ၢ်သဝီ သးပှၢ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါခိၣ်နၢ် ဒ်သိးပှၤလၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဘၣ်ဝဲတဖၣ် ကထူၣ်ဖျဲးထီၣ်ကွံာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သး တနီၤအကျါ ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး ပှၤအိၣ်လၢပှၤတဝၢပူၤတဖၣ် ဟ့ၣ်လီၤစ့လၢပှၤမၤပယွဲတၢ်ဖိအအိၣ် လၢကကျဲၤဃူ ကျဲၤဖိးပျၢ်လီၤအီၤ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢ ဘၣ်တၢ်ဒုးဃာ်အီၤတဖၣ်န့ၣ် သူဝဲကျိၤကျဲအါဘိလၢ ကဟးဆှဲး မ့တမ့ၢ် ကပူၤဖျဲးလၢ တၢ်ဖီၣ်အဝဲ သ့ၣ်အဂီၢ် ခီဖျိပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ယူာ်ယီၣ်ပာ်ကဲ မ့တမ့ၢ် ဃ့သကွံကညးသုးဖိတဖၣ်ဒီး ဟ့ၣ်လီၤကျိၣ်စ့လၢ ကထူၣ်ဖျဲးကွံာ်အဂီၢ် န့ၣ်လီၤ.

လၢန့ၢ်အမဲာ်ညါ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်န့ၣ် ဒ်သိးကီၢ်ပယီၤသုးတဖီၣ်အီၤ, ဖီၣ်ဒုးဃာ်အီၤ မ့ၢ်တမ့ၢ် ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်အီၤတဂ့ၤအဂီၢ် ဒီသ ဒၢလိာ်သးခီဖျိ ဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤလိာ်သးပယီၤသုးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ တဂၤဒီးတဂၤအဘၢၣ်စၢၤအဃိ အဝဲသ့ၣ်ဟးဆှဲး တၢ်ကတိ ခိၣ်လိၤလီၤသးဒီးပယီၤသုးသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ခီဆၢတၢ်မၤကျိၤကျဲတဖၣ်အံၤ မၤစၢၤသဝီဖိတဖၣ်လၢကပူၤဖျဲးအဂီၢ်ဒီး တၢ်ဘၣ် ယိၣ်လီၤစှၤဘၣ်ဆၣ် ကျိၤကျဲတဖၣ်အံၤတမၤလီၢ်မၢ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် မ့တမ့ၢ် ဘှါဆှဲတၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်ကဲထီၣ်သး အဂံၢ်ခီၣ်ထံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကဲထီၣ်သးတခါ ဖဲလါမးရှး ၂၀ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်န့ၣ် ပယီၤသုးဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ် ကညီကလုာ်ဒူၣ်သဝီဖိတဖၣ်လၢ အတဲပယီၤ ကျိာ်တဘၣ်ဘၣ်ဒီး မၤဆါပယွဲအဝဲသ့ၣ်နီၢ်ခိန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤအဖီခိၣ် သဝီဖိတဖၣ်သူ တၢ်မၤခီၣ်ဆၢအကျိၤအကျဲ တဖၣ်လၢ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဖဲအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသးစၢ်ဃုဂၤ (ပိာ်ခွါသၢဂၤ, ပိာ်ခွါဖိတဂၤဒီး ပိာ်မုၣ်ခံဂၤ) အိၣ်လၢ ယလ--- သဝီ, ယမ--- ကရူၢ်, နိၣ်တကီကီၢ်ဆၣ်, ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်လဲၤဆူသဝီအဂၤတဖျၢၣ်ဒီး လဲၤခီဂာ်ပယီၤသုးတၢ်သ မံတမိးအတြဲၤတခါလၢအအိၣ်ဖဲ ဆံးကၠံဝ့ၢ်ဒီး ပယီၤသုးဖိတဖၣ်ကိးပတုာ် ပိာ်ခွါသၢဂၤဒီး ပိာ်ခွါဖိတဂၤလၢ တၢ်သမံသမိးအတြဲၤ ဝံၤ သံကွၢ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်သံကွၢ်လၢ ပယီၤကျိာ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိသးစၢ်လွံၢ်ဂၤန့ၣ် တနၢ်ပၢၢ်ပယီၤကျိာ်ဘၣ်အဃိ ပယီၤသုးဖိတဖၣ် ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ အဘၣ်ထွဲဒီးလီၢ်ကဝီၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢဒီး သမံသမိးအဝဲသ့ၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပယီၤသုးထံၣ်တၢ်ဂီၤတဘ့ၣ် လၢစီၤအသ--- အလီၢ်တဲစိပူၤ လၢအမ့ၢ်သဝီဖိသးစၢ်တဖၣ် အသကိးတဂၤသိးဝဲဖျီၣ်ခံကွ့လ့ဝံၤ ထိအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်သၣ်တဂၤန့ၣ် အစှၤကတၢၢ်သၢထံၣ်ဒီး ဖျီၣ်တံၢ်အဝဲသ့ၣ်စု မၢအဝဲသ့ၣ်ချံးလီၤခီၣ်ဆ့ၣ်နီၤယိၣ်ထီၣ်စုန့ၣ်လီၤ. ဝံၤအလီၢ်ခံ အဝဲသ့ၣ်တီၢ်သးစၢ်ဖိလွံၢ်ဂၤဒီး နီၣ်က့အစှၤကတၢၢ် တဂၤန့ၣ်အထံၣ် (၃၀) န့ၣ်လီၤ. စီၤအသ--- ပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ တၢ်ကဲထီၣ်သးဒီးအီၤဒီးစံးဝဲလၢ “ဖဲအဝဲသ့ၣ်တီၢ်ယၤအဆၢကတီၢ် ယကသါတဘျဲဘၣ်ဒီး ယခိၣ်မူၤညါ. ယတူၢ်တၢ်ဆါတကဲ ဘၣ်ဒီးယဆိကမိၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ခးသံယၤမၣ် ကဂ့ၤဒၣ်ခီဒံး.” အဝဲသ့ၣ်သကိးမုၣ်ခံဂၤလၢ ပှၤတပတုာ်အီၤလၢ တၢ်သမံသမိး အတြဲၤဘၣ်န့ၣ် လဲၤဃ့တၢ်မၤစၢၤလၢ BGF သုးဖိတဖၣ်အအိၣ်ဒီး တဲဘၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ပှၤလၢဘၣ်တၢ်ဖီၣ်အီၤတဖၣ် အမ့ၢ်ဝဲသဝီဖိ န့ၣ်လီၤ. လၢခံ BGF သုးဖိတဖၣ်ဆဲးကျိးဒီးပယီၤသုးလၢ ကပျၢ်ကွံာ်သဝီဖိသးစၢ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲမုၢ်နံၤလၢ ဘၣ်တၢ်ပျၢ်လီၤ ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် သးစၢ်ဖိတဖၣ်တဆဲးလဲၤတၢ်လၢၤဘၣ်ဒီး ဆၢတဲာ်လီၤအသးလၢ ကက့ၤကဒါက့ၤဆူအသဝီန့ၣ်လီၤ.[15]

၄. တၢ်ကတိၤကျၢ်တံၢ်ဒီး သဲစးတၢ်ပဲာ်ထံနီၤဖး

တၢ်ကတိၤကျၢၢ်တံၢ်

တၢ်ကဲထီၣ်သးလၢအဖီၣ်ခိၣ်တဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ် တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဝံၤအလီၢ်ခံ မၤဘၣ်ဒိ ပှၤဟီၣ်ခိဖိခွဲးယာ်ကျိၤကျဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပယွဲတဖၣ်အံၤ အါထီၣ်ဝဲ စးထီၣ်လၢ ၂၀၂၅ နံၣ်ဒီး ၂၀၂၆ နံၣ် နံၣ်ခီၣ်ထံးတဖၣ် ဒီး ပညိၣ်ထီဒါသဝီဖိတဖၣ်လိၤလိၤဒီး မၤဘၣ်ဒိအဝဲသ့ၣ် ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်, သူးသ့ၣ်လၤကပီၤဒီး တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုး တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့တဖၣ်ဒီး တၢ်မၤပယွဲထီဒါလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်အံၤ တမ့ၢ်တၢ်အက့ၢ် အဂီၤအသီဘၣ်ဒီး တၢ်မၤပယွဲတဖၣ်အံၤအကျါ ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ် တၢ်တီၢ်, တၢ်မၤအၢမၤသီ, တၢ်မၤသံမၤဝီ, တၢ်ဃ့ဆူၣ်ဃ့စိးတၢ်, တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး, တၢ်မၢဆူၣ်ကဲသဃိးကတီၤသုးတၢ်ဒီသဒၢ,  တၢ်မၤလီၤမၢ်န့ၢ်ဆူၣ်ဒီး တၢ်ထၢဆူၣ်သုးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ပ ညိၣ်ဒုးထီၣ်ဒါသဝီဖိဖၣ်အပူၤ ကျိၤကျဲလၢပယီၤသုးသူဝဲအအါကတၢၢ်တဘိန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်ဒူဖိသဝီဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အါဒၣ်တက့ၢ် တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အံၤ ကဲထီၣ်သးဖဲ သုးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဒုးတၢ်ဒုးတၢ်ယၤကဲထီၣ်သးလၢ ပယီၤသုးအ ဘၢၣ်စၢၤဝံၤအလီၢ်ခံဒီး ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်သဝီဖိတဖၣ်လၢ အဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီး သုးဖီၣ်စုကဝဲၤပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢတဖၣ် ဖဲတၢ်သ မံသမိးအတြဲၤအဆၢအတီၢ် ဖဲလၢသဝီဖိ တဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တ့ၢ်လံဒီး လီၢ်ကဝီၤလံာ်လဲၢ်ဒီး ကျိာ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပယီၤသုးသူဝဲကျိၤကျဲတဖၣ်အံၤလၢ ကစံၣ်ညီၣ်ပှၤခဲလၢာ်လၢ တအိၣ်ဒီးတၢ်ပဲာ်ထံနီၤဖးလၢ ကမၤပျံၤမၤဖုးသဝီဖိတဖၣ်ဒီး ကမၤ လဲၢ်ထီၣ်အတၢ်ပၢဆၢလၢ ကလုာ်ဒူၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ သဝီဖိတဖၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်ဘၣ်သဂၢၢ်ကတိခိၣ်လိၤလီၤသးဒီးပယီၤသုးအံၤ ကဘၣ်တၢ်ဖီၣ်အီၤ, တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အီၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်အီၤဝံၤ ဘၣ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ကဲထီၣ်သးလၢ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဝံၤအလီၢ်ခံ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒီး တၢ်လီၤဘၣ် ယိၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်လၢ  သဝီဖိတဖၣ်အတၢ်အိၣ်မူတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ, တၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤဒီး တၢ်ဟးထီၣ်က့ၤလီၤလၢအလိၣ်နီၢ်နီၢ် ဒ်သိး ကဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်, တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ မ့တမ့ၢ် တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ် ကဲထီၣ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီန့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ပှၤလၢဘၣ်တၢ်ဖီန့ၢ်ဆူၣ်အီၤတဖၣ် အါဒၣ်တက့ၢ်မ့ၢ်ဝဲ ပိာ်ခွါ တဖၣ်ဒီး ညီနုၢ်ဘၣ်တၢ်ပညိၣ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်အီၤဒီး ဘၣ်တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ် သုးဖီၣ်စုကဝဲၤပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢတဖၣ် န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဖီခိၣ် တၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသဝီဖိနီၢ်ကစၢ်တဂၤ, အဟံၣ်ဖိဃီ ဖိဒီး ပှၤတဝၢတၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤန့ၣ်လီၤ. လီၤဆီဒၣ်တၢ် ဖဲဟံၣ်ခိၣ်တဂၤဘၣ်တၢ်ဖီၣ်အီၤ, မၤသံအီၤ, မၤလီၤမၢ်အီၤ, မ့တမ့ၢ် ဘၣ်အိၣ်မူက့ၤလၢနီၢ်ခိ မ့တမ့ၢ် နီၢ်သးသးခီၣ်မ့ၣ်အဆၢကတီၢ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူ တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒီး တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးန့ၣ်လီၤ.

သဝီဖိတဖၣ်လၢအအိၣ် ကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးပူၤတဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးဆံဖှိၣ်နံၣ်ယံာ် တၢ်မၤပယွဲပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်တဖၣ်သနာ်က့ အိၣ်ဒီးတၢ်တူၢ်န့ၢ်ခီၣ်ကဲန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိတဖၣ်သူဝဲ တၢ်မၤခီၣ်ဆၢအကျိၤအကျဲခီဖျိ ဟးဆှဲတၢ်ကတိခိၣ်လိၤလီၤသးဒီးပယီၤသုး, မၤစၢၤလိာ်သးတဂၤဒီးတဂၤ ခီဖျိဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤလိာ်သး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒီး တၢ်အိၣ်ယၢၤတဖၣ်ဒီး လဲၤဂုၤလိာ်သးတဂၤဒီး ဒ်သိးကပူၤဖျဲး ဖဲတၢ်လဲၤထီၣ်က့ၤလီၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပယီၤသုးအံၤ တၢ်မၤပယွဲပှၤဂ့ၢ်ဝီ ခွဲးယာ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မၤကမၣ်ထီဒါလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်အဖီခိၣ် ပူၤဖျဲးဒံးလၢတၢ်စံၣ်ညီၣ်ကွံာ်ကွံာ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ သဝီဖိတဖၣ်လိၣ်ဘၣ် တၢ်ဟံးထီၣ်ဂ့ၢ်ဝီလၢ ကဘၣ်တၢ်မၤအီၤချ့ချ့ဒီးတထံၣ်ဃီ ဘၣ်ဃးတၢ်ကဒီသဒၢဒီးပၢၤဃာ်အဝဲသ့ၣ် ပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ဒီး သူးသ့ၣ်လၤကပီၤလၢ ကဒိးန့ၢ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်, တၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤဒီး တၢ်တီတၢ်တြၢ်လၢကီၢ်ပယီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

သဲစးတၢ်ပဲာ်ထံနီၤဖး

ပယီၤသုးအတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အံၤ မၤဘၣ်ဒိဟီၣ်ခိၣ်ဒီးဘ့ၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢတဖၣ်လၢအမ့ၢ် အအိၣ်ဒီးမူဒါလၢကဘၣ်လူၤပိာ်မၤထွဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်သဲစးတၢ်ဘျၢ (IHRL) ဒီး ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်လိၣ်ဘၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢ (IHL) န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပယွဲလီၤဆီတဖၣ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ကီၢ်မ့ၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢ (ICL) ဒီး မၤကမၣ်ဝဲ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ ကွီၢ်မ့ၣ်ဒီး ကွီၢ်မ့ၣ်ထီဒါပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိန့ဆၢၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်ပယီၤသုး တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်သဝီဖိတဖၣ် တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့အံၤ မၤဘၣ်ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိလၢ IHRL ဒီသ ဒၢပာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးကိးပတုာ်ဒီးဖီၣ်ဒုးဃာ်သဝီဖိတဖၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်အဖီခိၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ် ပညိၣ်ထီဒါလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ (လီၤဆီဒၣ်တၢ်သဝီဖိလၢတဲပယီၤကျိာ်တဘၣ်) တဖၣ် ခီဖျိဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ် တတီ တလိၤဒီးဖီၣ်အဝဲသ့ၣ်, ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်တၢ်ဒီသဒၢတုၤသိးထဲသိးလၢ တၢ်ဘျၢသဲစးအဖီလာ်, မၤဘၣ်ဒိတၢ်သဘျ့တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ဒီး ပှၤတဂၤအတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဒီး တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢကပူၤဖျဲးလၢ တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ဒီး တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အဝဲ သ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.[16] ဖဲလၢသဝီဖိတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်ဒီး တၢ်သမံသမိးအဝဲသ့ၣ်အဆၢကတီၢ် ညီနုၢ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်က တိၤပယွဲဒီး တၢ်မၤပယွဲနီၢ်ခိၣ်က့ၢ်ဂီၤလၢ အကဲထီၣ်တၢ်မၤကမၣ် “တၢ်မၤအၢမၤနး မ့တမ့ၢ် တၢ်မၤပယွဲဆှူၣ်မဲာ်ကဲးမဲာ်, တၢ်မၤ ပယွဲတလီၤကူလီၤပှၤကညီ မ့တမ့ၢ် တၢ်ရ့လိာ်လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်လ့ၤပာ်ကဲ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ကမၣ်” သ့ဝဲသ့ၣ်သ့ၣ် န့ၣ်လီၤ.[17] သဝီဖိတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အဝဲသ့ၣ်လၢ တအိၣ်ဒီးတၢ်သမံသမိးလၢ အတီအတြၢ်ဘၣ်ဒီး ကျိၤကျဲသနူ အလိၣ်ဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်စံၣ်ညီၣ်ဆၢတဲာ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဂံာ်လိာ်အီၤန့ၣ်လီၤ.[18] တဘျီတခီၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးမၤသံဝဲ သဝီဖိလၢအဝဲ သ့ၣ်ဖီၣ်န့ၢ်တဖၣ်ဒီး မၤဘၣ်ဒိးပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ခိၣ်သ့ၣ်လၢ အမ့ၢ်တၢ်အိၣ်မူခွဲးယာ်န့ၣ်လီၤ.[19] KHRG မၤနီၣ်မၤဃါစ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်မၤလီၤ မၢ်န့ၢ်ဆူၣ်တၢ်ကဲထီၣ်သးတဖၣ်လၢ အမၤဘၣ်ဒိပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်လၢ အိၣ်ဖျါဖဲတၢ်ဖီခိၣ်ဒီးသဝီဖိတဖၣ် တအိၣ်လၢသဲစးတၢ်ဒီသဒၢ အဖီလာ် လ့ၤတက့ၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.[20] KHRG မၤနီၤမၤဃါဝဲလၢ ပယီၤသုးဖီၣ်ဒုးဃာ်ပှၤ သးစၢ်ဖိတဖၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်မၢဆူၣ်ကဲ သုးဒီး တၢ်ဆှၢအဝဲသ့ၣ်လၢကဒုးတၢ်န့ၣ်လီၤ. သးစၢ်ဖိတဖၣ်လၢဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤလၢ ကဒုးတၢ်တဖၣ်အံၤ ထီၣ်ဘၣ်တၢ်မၤလိၤ ထဲစှၤကိးဖိအကတီၢ်ပူၤ မ့တမ့ၢ် တထီၣ်ဘၣ်တၢ်မၤလိနီတစဲးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၢဆူၣ်ကဲသုးဒီး တၢ်ဆှၢလၢတၢ်ဒုးပျီပူၤခံခါလၢာ် အံၤ ဘၣ်တၢ်တြီတံၢ်ဃာ်အီၤလၢ သဲစးတၢ်ဘျၢအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ.[21] လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ  ကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်တၢ် အါအါဂီၢ်ဂီၢ် ကဲထီၣ်သးဝံၤအလီၢ်ခံ သဝီဖိတဖၣ် ကဟးထီၣ်က့ၤလီၤဒီး ကဖံးတၢ်မၤတၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ် တူၢ်ဘၣ် ဝဲလၢ တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမၤဘၣ်ဒိ သဝီဖိတဖၣ် တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူ, တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ဒီး တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တၢ်ကဟုကယာ်လၢ အယံာ်ထၢဒီး မၤဘၣ်ဒိသဝီဖိတဖၣ်မူၤကျိၤဝဲကွာ်ဒီး ပှၤတဝၢပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်န့ၣ် လီၤ.[22]

စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်လၢတမ့ၢ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ (NIAC) ဆဲးကဲထီၣ်သးလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးဒီး သုးဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤအဆၢကတီၢ် သုးခံကပၤလၢာ်ကဘၣ်လူၤပိာ်ထွဲ IHL လၢ ကဘၣ်ရ့ဒီးပှၤလၢတပၣ်လၢ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤအပူၤဒ်ပှၤကူာ်ပှၤကညီအသိးဒီး တၢ်တြီတၢ်မၤသံမၤဝီ, တၢ်က့ၤဖီၣ်ကမဲ, တၢ်ရ့လိာ်လၢလီၤရၢလီၤစၢၢ်ဒီး တၢ်ဂံာ်လိာ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်အတီၢ်အတြၢ်န့ၣ်လီၤ.[23] လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ တၢ်မၤအၢမၤသီဒီး တၢ်မၤပယွဲဆှူၣ်မဲာ်ကဲးမဲာ်, တၢ်ရ့လိာ်လၢတလီၤကူလီၤပှၤကညီတဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်တြီဃာ်အီၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်လိၣ်ဘၣ်လုၢ်လၢ်ထူသနူသဲစးတၢ်ဘျၢ (CIHL) အဖီလာ်ဒီး ကီၢ်ပယီၤသုး မီၤစိရိၤကဘၣ်လူၤမၤပိာ်ထွဲ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢအံၤန့ၣ်လီၤ.[24] ကီၢ်ပယီၤသုးမၢန့ၢ်ဆူၣ်သဝီဖိတဖၣ်လၢ ကဝံတၢ်ယိာ်တၢ် ဒီး မၢဒုးနဲၣ်ကျဲအံၤ ဘၣ်တၢ်တြီဃာ်အီၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်လိၣ်ဘၣ်လုၢ်လၢ်ထူသနူသဲစးတၢ်ဘျၢ (CIHL) အဖီလာ်စ့ၢ်ကီးဒီး ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ကမျၢၢ်တဖၣ်လၢသုးဖီၣ်စုကဝဲၤသုးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအပူၤ တၢ်မၢန့ၢ်ဆူၣ်ဒ်သိးကပၣ် ဃုာ်ပၣ်ဂီၢ်အဂီၢ် တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.[25] ဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်ဖီၣ်ကမဲလၢအတဘၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီဘၣ်[26], တၢ်မၢကမျၢၢ်လၢကကဲ ကတီၤဒီသဒၢအံၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်လိၣ်ဘၣ်လုၢ်လၢ်ထူသနူသဲစးတၢ်ဘျၢ (CIHL) အဖီလာ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်တြီ ဃာ်အီၤဃံာ်ဃီၣ်ဒီၣ်ဒီး တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်တၢ်မၤကမၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်တိစၢၤမၤစၢၤ ပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်လိၣ်ဘၣ် လုၢ်လၢ်ထူသနူသဲစး တၢ်ဘျၢ (CIHL) ခိၣ်သ့ၣ်လၢ အမ့ၢ်တၢ်နီၤဖးတၢ်န့ၣ်လီၤ.[27] လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပှၤခဲလၢာ်အံၤ ဘၣ်တၢ်တြီတံၢ်ဃာ်အီၤလၢ IHL အဖီလာ်န့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်ပယီၤသုးအတၢ်မၤပယွဲလၢ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤတဖၣ်န့ၣ် မ့မ့ၢ်တၢ်ဒုးထီဒါကမျၢၢ်လိၤလိၤ မ့တမ့ၢ် ကဲထီၣ်သးအါအါဂီၢ်ဂီၢ် တခီ ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်မၤပယွဲတဖၣ်အံၤ ကမ့ၢ်ဝဲ ပှၤမၤကမၣ်ကွီၢ်မ့ၣ်ထီဒါပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိန့ဆၢၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ဒီး လီၤဆီဒၣ် တၢ်တၢ်ဖီၣ် တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့, တၢ်မၤအၢမၤသီဒီး တၢ်မၤလီၤမၢ်န့ၢ်ဆူၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.[28]ပယီၤသုးအတၢ်မၤပယွဲလၢ ဘၣ်တၢ် ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီး စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်လၢတမ့ၢ်ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ လၢအကဲထီၣ်သးလၢကီၢ်ပယီၤ ပူၤဘၣ်န့ၣ် ကမ့ၢ်ဝဲ ပှၤမၤကမၣ်ကွီၢ်မ့ၣ်ထီဒါပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိန့ဆၢၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ဒီး လီၤဆီဒၣ်တၢ် တၢ်မၤသံမၤဝီ, တၢ်ရ့လိာ်ဆှူၣ်မဲာ် ကဲးမဲာ်, တၢ်မၤအၢမၤသီဒီးတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ကမၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်မၤသံလၢ တအိၣ်ဒီးတၢ်တီတၢ်တြၢ်စံၣ်ညီၣ်ပီတ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.[29]

၅. တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတဖၣ်

ဆူအၣ်စံၣ်ယာ်ကရၢ, ဟီၣ်ခိၣ်ဒီးဘ့ၣ်ပဒိၣ်ပပှၢ်ဒီး ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ

• ပာ်ဖျါထီၣ်သုးမီၤစိရိၤ တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ဒီး ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢတဖၣ် ဖျိဖျိဖျါဖျါတက့ၢ်. ဟးရှဲးဘၣ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတခါဂ့ၤတခါဂ့ၤ ဒ်အမ့ၢ် တၢ်မၤသကိးလၢ ထံဂ့ၢ်ကီၢ်ဂ့ၢ်, ထံကီၢ်တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်ဒီး မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် အပူၤတဖၣ် လၢအကပာ်ပနီၣ် သုးမီၤစိရိၤဒ် “ပဒိၣ်” အသိးတက့ၢ်.
• ဟ့ၣ်ထံကီၢ်တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်တၢ်ဆီၣ်သန့ၤဆူ ထံကီၢ်လၢအမၤသကိးတၢ်ဒီး သုးမီၤစိရိၤလၢ ကပတုာ်တၢ်မၤသကိးတၢ်ခဲလၢာ်ဒီး ပတုာ်ဒီသဒၢအဝဲသ့ၣ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ဟံးထီၣ်ဂ့ၢ်ဝီအပူၤ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်တြီမၤတံာ်တာ် UN တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢခီလ်စံၣ်တၢ်မၤကျိၤကျဲတဖၣ်ဒီး တၢ်ဖီၣ်ဃံးလၢတၢ်ပာ်လီၤအီၤတဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ်.
• ဟံးထီၣ်သုးမီၤစိရိၤဂ့ၢ်ဝီလၢ အဆိအချ့ဒီး ဒီသဒၢကွီၢ်မ့ၣ်ဆှူၣ်မဲာ်ကဲးမဲာ်ဒ်သိး အတသုတကဲထီၣ်သးဆူညါခီဖျိ -

• ဆှၢခီကီၢ်ပယီၤတၢ်အိၣ်သးတဖၣ်ဆူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ကွီၢ်မ့ၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ် (ICC) ဖဲလံာ်အဆၢ (၁၄) အိၣ်ဖဲရိမ့ၤလံာ်တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤအဖီလာ်န့ၣ်တက့ၢ်.
• ဆီၣ်ထွဲထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤပှၤလိာ်ဘၢလိာ်ကီတၢ်တဖၣ်လၢ ကအိးထီၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပီတ့တၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်လၢအဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်ဒုးတၢ်ယၤကွီၢ်မ့ၣ်ဒီး ကွီၢ်မ့ၣ်ထီဒါပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိန့ဆၢၣ် ကဲထီၣ်သးလၢ ကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ် ကလံၤထံးပူၤန့ၣ်တက့ၢ်.
• သူထံကီၢ်တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်တၢ်ဆီၣ်သန့ၤဆူ ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအိၣ်ဒ်သိးကပျၢ်လီၤကွံာ် ပှၤအဂၤ (၂၂,၅၁၀) ခဲလၢာ်လၢ ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်ဒုးဃာ်အီၤခဲအံၤတဖၣ်ဒီး ကမၤကတၢၢ်ကွံာ် တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤ သဘျ့  တစိၤသးအဂီၢ်န့ၣ်တက့ၢ်.

• ပာ်လီၤတကီၢ်ခါတၢ်ဖီၣ်ဃံးသုးမီၤစိရိၤတုၤလီၤတီၤလီၤ ခီဖျိကးတံာ်တၢ်ဟဲနုာ်အကျိၤအကျဲလၢ သုးမီၤစိရိၤဒီး အပှၤမၤ သကိးတၢ်တဖၣ်သူအီၤန့ၣ်တက့ၢ်. ပာ်လီၤတၢ်ဖီၣ်ဃံးအသီလၢ စုကဝဲၤ, ဂာ်သဝံ, ဒီး သုးတၢ်ပီးတၢ်လီအဂုၤအဂၤ ဒ်သိး ကီၢ်ပယီၤသုးတဒိးန့ၢ်ဘၣ်အီၤဒီး ပှၤဆါန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်တသ့ဘၣ်အဂီၢ် န့ၣ်တက့ၢ်.
• ဆီၣ်ထွဲကျိၣ်စ့ဒီး တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဆူ လီၢ်ကဝီၤ CSOs ဒီး CBOs လၢအဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤပှၤလၢအတူၢ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်တံၢ်တြီဃာ်တၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤသဘျ့ တဖၣ်ဒီး တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အီၤတဖၣ်, ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဖိလၢဘၣ်တၢ်မၤသံ အီၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်မၤလီၤမၢ်န့ၢ် ဆူၣ်အီၤဖဲတၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်န့ၢ်ဆူၣ်အီၤတဖၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၣ်တက့ၢ်.

ဆူ KNU –

• KNU သုးဖီၣ်စုကဝဲၤတဖၣ် ကဘၣ်ပတုာ်တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်တဘျီဃီဒီး ကဘၣ်မၤလီၤတံၢ် ပှၤအိၣ်လၢ KNU တၢ်ပၢဟီၣ် ကဝီၤပူၤကိးဂၤဒဲးဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပီတ့လၢအတီတတြၢ်လၢ အဖိးမံလိာ်သးဒီး ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ကျိၤကျဲသနူန့ၣ် တက့ၢ်.
• မၤသကိးတၢ်ဒီး CSOs ဒီး CBOs လၢကဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အီၤ တဖၣ်ဒီး ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဖိလၢဘၣ်တၢ်မၤသံအီၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်မၤလီၤမၢ်န့ၢ်ဆူၣ်အီၤဖဲ တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်န့ၢ်ဆူၣ်အီၤအဆၢတ တီၢ်တဖၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၣ်တက့ၢ်. 

လံာ်ကုမဲာ်ညါတၢ်ဂီၤအဂ့ၢ်-

တၢ်ဂီၤတဘ့ၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ဒိန့ၢ်အီၤ ဖဲ လါယူၤလံ ၂၀၂၅ နံၣ် ဖဲတၢ်ကြဲၢ်ဒီးတန့ခၠါကီၢ်ဆၣ်အဘၢၣ်စၢၤ ကျဲမုၢ်လါခိၣ်, ဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် ဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂီၤတဘ့ၣ်အံၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤပၢၤကီၢ်သုးဖိတဖၣ် ပာ်လီၤတၢ် သမံမိးတြဲၤသတူၢ်ကလာ်လၢကျဲမုၢ်ခိၣ် ဒီး သမံသမိးပှၤလၢအဟးထီၣ်က့ၤလီၤသ့ၣ်တဖၣ် အလံာ်လဲၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိလံအုၣ်သး တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. (တၢ်ဂီၤ- KHRG)